Chương 2: Lời Hứa Bên Chiếc Nồi Xôi Nghút Khói

Từ buổi sáng hôm đó, góc chợ nhỏ dưới gốc cây bàng cổ thụ trở thành nơi duy nhất trên đời cho cậu bé đánh giày mồ côi một cảm giác gọi là “về nhà”.

Mỗi ngày, cứ tầm sáu giờ sáng, khi sương mù còn giăng kín những con hẻm nhỏ và cái lạnh đầu đông cắt vào thịt da, Minh lại ôm chiếc hộp gỗ đánh giày đã tróc sơn, lê bước về phía gánh hàng của bà Tám. Bà Tám không bao giờ hỏi hôm qua cậu kiếm được bao nhiêu tiền, cũng không hỏi cậu đã phải ngủ dưới mái hiên nào để tránh những trận mưa rào bất chợt. Việc đầu tiên bà làm luôn là đơm một gói xôi thật đầy, vun thêm nhiều đậu xanh và một miếng chả lợn dày dặn, cẩn thận gói trong lớp lá chuối tươi xanh ngắt rồi chìa ra trước mặt cậu.

“Nào, ăn đi cho nóng bụng rồi mới có sức mà đi làm, cháu.”

Minh đón lấy gói xôi, cái hơi ấm từ lá chuối như truyền thẳng vào trái tim đang lạnh giá của đứa trẻ lang bạt. Cậu ăn ngấu nghiến nhưng chưa bao giờ quên ngẩng đầu lên mỉm cười qua làn khói xôi nghi ngút: “Xôi của bà là ngon nhất thế giới!”

Bà Tám lại mỉm cười, đôi mắt nhăn nheo híp lại đầy bao dung. Bà đưa bàn tay thô ráp, chằng chịt vết chai sần vì thức khuya dậy sớm đồ xôi để xoa đầu Minh: “Ngon thì ráng mà ăn, ăn để lớn, để sau này thành người đàng hoàng nghe chưa?”

Một ngày nọ, khi trời đổ mưa dầm dề, gánh xôi vắng khách. Minh ngồi trốn mưa bên cạnh chõ xôi còn ấm của bà. Cậu rút từ trong túi áo ra một cuốn sách giáo khoa cũ nát, bọc bìa cẩn thận bằng tờ báo cũ, lặng lẽ dùng ngón tay lem luốc vết xi đánh giày tô theo từng nét chữ.

Bà Tám tò mò cúi xuống nhìn: “Cháu biết chữ à?”

Minh gật đầu, ánh mắt thoáng qua một nỗi buồn thăm thẳm: “Ngày trước lúc bố mẹ cháu còn sống, cháu được đi học hết lớp hai. Bố cháu bảo, chỉ có học chữ thì sau này mới thoát khỏi cái nghèo, mới không phải đi làm thuê làm mướn…” Cậu ngập ngừng, siết chặt cuốn sách cũ: “Cháu muốn đi học lại lắm bà ạ. Cháu mơ sau này trở thành một kỹ sư xây dựng, tự tay cất những căn nhà thật đẹp, thật vững chắc để không ai phải ngủ dưới mái hiên như cháu nữa.”

Bà Tám lặng người đi. Bà nhìn đứa trẻ mười hai tuổi với bờ vai gầy gò đang run lên vì lạnh, nhưng trong đôi mắt lại rực cháy một ý chí kiên cường đến kinh ngạc. Bà mở chiếc túi vải đeo ngang hông — chiếc túi cũ kỹ chứa những tờ tiền lẻ mệnh giá một nghìn, hai nghìn tệ bạc mà bà chắt chiu từ từng gói xôi bán mỗi ngày.

Bà rút ra một xấp tiền lẻ được buộc cẩn thận bằng sợi dây cao su, nhét vào tay Minh.

Minh giật mình, vội vã đẩy ra: “Không! Bà ơi, cháu không lấy tiền của bà đâu! Bà bán xôi vất vả lắm…”

“Cầm lấy!” Giọng bà Tám đột nhiên trở nên đanh thép nhưng chứa đựng một tình thương bao la. “Bà già rồi, ăn uống bao nhiêu đâu. Cháu cầm lấy tiền này mà mua sách vở, mua cái đèn pin nhỏ mà học ban đêm. Muốn làm kỹ sư thì không được bỏ học chữ, nghe chưa?”

“Nhưng…”

“Không nhưng gì hết!” Bà Tám mỉm cười, ánh mắt chan chứa niềm tin: “Bà không có con cái, thấy cháu ngoan ngoãn, bà coi cháu như cháu ruột. Cháu ráng học cho giỏi, sau này thành tài rồi về đây nấu cho bà một bữa cơm là bà vui rồi.”

Đêm đó, dưới ánh đèn đường vàng võ góc phố, Minh gục đầu lên chiếc hộp đánh giày mà khóc nức nở. Không phải tiếng khóc tủi thân của đứa trẻ mồ côi bị người đời xua đuổi, mà là những giọt nước mắt ấm áp của lòng biết ơn. Lần đầu tiên kể từ khi bố mẹ qua đời, cậu cảm nhận được trên đời này vẫn còn một người chờ đợi cậu lớn lên, vẫn còn một tình thương vô điều kiện chống đỡ cho cuộc đời giông bão của cậu.

Chương 3: Rời Xa Và Những Năm Tháng Biền Biệt

Mấy năm trôi qua, Minh lớn lên như cây cỏ dại giữa lòng thành phố, rắn rỏi và kiên cường. Nhờ sự giúp đỡ của bà Tám cùng những đồng tiền kiếm được từ việc đánh giày và phục vụ quán ăn đêm, cậu đã tự bổ túc xong chương trình phổ thông.

Năm Minh mười tám tuổi, cơ hội lớn nhất đời cậu đã đến. Cậu nhận được giấy báo trúng tuyển học bổng toàn phần ngành Kỹ thuật Xây dựng của một trường đại học uy tín tại thành phố lớn phía Bắc. Nhưng cùng với niềm vui khổng lồ ấy là một nỗi lo canh cánh: tiền tàu xe, tiền sinh hoạt phí ban đầu, và quan trọng nhất là phải rời xa bà Tám — người duy nhất cậu coi là gia đình.

Chiều hôm ấy, Minh cầm tờ giấy báo nhập học phẳng phiu chạy về góc chợ. Bà Tám đang thu dọn gánh hàng. Khi đọc xong những dòng chữ trên tờ giấy, đôi bàn tay già nua của bà run lên. Bà ôm chồm lấy Minh, những giọt nước mắt đục ngầu lăn dài trên những nếp nhăn sâu thẳm.

“Tốt rồi… Tốt rồi cháu tôi ơi! Bố mẹ cháu ở trên cao chắc chắn đang mỉm cười hãnh diện về cháu!”

Bà Tám lật lật chiếc túi vải quen thuộc, gom hết toàn bộ số tiền tiết kiệm cả năm trời của mình — hơn ba triệu đồng tiền lẻ — ấn chặt vào tay Minh.

“Cháu không lấy đâu bà!” Minh nghẹn ngào từ chối. “Số tiền này bà phải để phòng lúc ốm đau bệnh tật chứ!”

“Bà còn gánh xôi, còn sức làm thì còn tiền. Cháu ra thành phố lớn, cái gì cũng đắt đỏ. Cầm lấy mà lo trang trải!” Bà Tám nghiêm mặt, rồi dịu dàng cầm lấy bàn tay thô ráp của Minh. “Đi đi cháu. Đi để vươn xa, đừng để cuộc đời mình bị chôn chặt ở góc chợ nghèo này.”

Minh quỳ gục xuống nền đất ẩm ướt dưới chân bà Tám, dập đầu ba cái thật mạnh. Cậu khóc nghẹn ngào: “Bà ơi… Nhất định cháu sẽ thành công. Nhất định cháu sẽ quay về đón bà, phụng dưỡng bà suốt đời!”

Bà Tám đỡ cậu dậy, mỉm cười gạt nước mắt: “Được, bà sẽ ngồi ở góc chợ này chờ cháu về.”

Ngày Minh lên tàu, trời mưa lâm râm. Bóng dáng bà cụ tóc bạc phơ, lưng còng gập đứng vẫy tay ở cổng ga tàu chìm dần trong làn sương mù, trở thành hình ảnh khắc sâu vào tâm khảm của Minh suốt những năm tháng tuổi trẻ.

Nhưng cuộc đời không bao giờ bằng phẳng.

Những năm đầu ở thành phố lớn, Minh vùi đầu vào học tập và làm thêm kiên cường. Cậu vừa đi học vừa đi phụ hồ tại các công trình xây dựng từ sáng sớm đến đêm muộn. Đến năm thứ ba đại học, một tai nạn lao động nghiêm trọng ở công trường khiến Minh bị gãy chân, phải điều trị kéo dài. Cùng lúc đó, dự án nghiên cứu của cậu được một tập đoàn xây dựng nước ngoài chú ý và mời sang Đức đào tạo chuyên sâu.

Những biến cố liên tiếp, những ngày tháng vừa đấu tranh với bệnh tật, vừa gồng mình học tập nơi xứ người bận rộn đến mức vắt cạn sức lực của cậu trai trẻ. Mỗi lần gom góp được chút tiền, Minh đều gửi thư và tiền về địa chỉ gánh xôi ở khu chợ cũ cho bà Tám. Nhưng những lá thư của cậu gửi đi như muối bỏ bể, không một dòng hồi âm. Cậu không biết rằng, khu chợ cũ đã bị giải tỏa một phần, địa chỉ thay đổi, và những lá thư của cậu đều bị thất lạc.

Trong lòng Minh luôn nung nấu một quyết tâm: Phải hoàn thành chương trình, trở thành một kỹ sư giỏi, tích lũy đủ tiềm lực tài chính để quay về tìm bà, xây cho bà một căn nhà thật ấm áp. Cậu tin rằng bà Tám vẫn đang khỏe mạnh, vẫn ngày ngày gánh xôi ra chợ như lời bà đã hứa.

Mười lăm năm trôi qua như một chớp mắt.

Từ một cậu bé đánh giày lem luốc gầy gò, Minh đã trở thành Tổng giám đốc điều hành của một tập đoàn tư vấn thiết kế và xây dựng quốc tế. Cậu sở hữu tất cả những gì mà một người đàn ông khao khát: địa vị, tiền tài, sự kính trọng. Nhưng trong góc sâu nhất của trái tim cậu, hình bóng bà cụ bán xôi cùng hương vị gói xôi lá chuối năm nào vẫn là ngọn hải đăng soi sáng mọi bước đi.

Ngay khi hoàn tất dự án lớn đầu tiên tại Việt Nam, việc đầu tiên Minh làm là tự mình lái xe trở về thành phố quê hương, quay lại khu chợ cũ để tìm người bà kính yêu.

Chương 4: Cuộc Ngộ Nhập Giữa Cơn Mưa

Thành phố đã thay đổi quá nhiều. Khu chợ năm xưa giờ đây được quy hoạch lại, những dãy nhà cao tầng mọc lên như nấm.

Chỉ có cơn mưa chiều thu là vẫn lạnh lẽo và dai dẳng như mười lăm năm trước.

Minh chậm rãi lái chiếc xe sang sang trọng đi dạo quanh khu vực chợ mới. Lòng cậu như có lửa đốt. Cậu đã đi hỏi khắp nơi, nhưng những tiểu thương mới đến đều lắc đầu không biết “bà Tám bán xôi” là ai. Bỗng nhiên, từ phía góc khuất giáp ranh giữa khu chợ cũ và con hẻm nhỏ, một sự náo động vang lên.

Một gã thanh niên ngông ngênh lao ra từ con hẻm, tay giằng mạnh chiếc túi vải cũ kỹ của một bà cụ. Tiếng gào khóc thảm thiết, run rẩy vang lên giữa tiếng mưa rơi xối xả:

“Trả lại đây! Đó là số tiền cuối cùng của tôi!”

Bà cụ loạng choạng ngã gục xuống nền đất bẩn thiểu. Chiếc nồi xôi móp méo bị hất văng, những hạt nếp trắng ngần lăn lóc trên nền gạch ngập nước. Gã giật túi đã biến mất vào dòng người hối hả.

Bà cụ không đuổi theo. Bà quỳ gục trên nền đất, đôi bàn tay gầy guộc, chằng chịt những vết đồi mồi run rẩy gom lại từng hạt xôi lấm bẩn. Giọt nước mắt mặn chát lăn dài trên gương mặt chằng chịt nếp nhăn, hòa cùng nước mưa lạnh ngắt.

“Thôi… chắc đến đây là hết thật rồi…”

Tiếng thì thầm tuyệt vọng ấy như một lưỡi dao sắc bén đâm thẳng vào tim Minh!

Chiếc xe sang dừng khựng lại bên vệ đường. Cánh cửa xe mở tung.

Minh bước xuống. Nước mưa lập tức làm ướt sũng bộ suit đắt tiền của cậu, nhưng cậu không quan tâm. Cậu đứng chết lặng tại chỗ, đôi mắt đỏ ngầu chực trào nước mắt.

Mái tóc trắng phơ như cước. Bờ vai nhỏ bé, lưng đã còng gập xuống gần như song song với mặt đất. Đôi bàn tay gầy guộc chằng chịt vết chai sần… Dù thời gian có tàn nhẫn khắc lên gương mặt bà bao nhiêu nếp nhăn, dù cái nghèo túng có bào mòn thân thể bà đến mức nào, Minh vẫn nhận ra ngay lập tức: Đây chính là bà Tám! Là người đã cứu sống cậu qua những mùa đông đói khát! Là người đã cho cậu niềm tin để trở thành một con người đàng hoàng!

Khóe môi Minh run lên bật thốt: “Bà… Bà ơi…”

Anh bước từng bước chậm rãi, như sợ rằng nếu bước nhanh quá, hình ảnh trước mắt sẽ tan biến như một giấc mơ.

Bà Tám vẫn đang lặt lạt nhặt những củ đậu, những hạt xôi lấm bẩn bỏ vào chiếc thúng rách. Bỗng nhiên, bà cảm thấy ánh nắng mặt trời bị che khuất, một bóng đen cao lớn bao trùm lấy bà, xua đi những hạt mưa nặng hạt.

Một chiếc ô đen đắt tiền đang được che trên đầu bà.

Bà Tám ngơ ngác ngẩng đầu lên.

Trước mặt bà là một người đàn ông cao lớn, lịch lãm trong bộ suit sang trọng. Nhưng người đàn ông ấy không hề bận tâm đến bộ quần áo đắt tiền hay đôi giày da đắt giá. Anh quỳ gục cả hai gối xuống nền đất chợ bẩn thỉu, ngập tràn nước mưa, ngay trước mặt bà!

Đôi bàn tay ấm áp, rộng lớn của anh nắm lấy đôi bàn tay gầy gộc, lạnh ngắt của bà Tám.

“Bà ơi… Cháu về rồi đây… Minh của bà về rồi đây bà ơi!”

Giọng nói ấy… cái tên ấy…

Bà Tám sững sờ. Đôi mắt mờ đục của bà nhìn xoáy vào gương mặt người đàn ông trước mặt. Dù mười lăm năm đã trôi qua, dù cậu bé đánh giày lem luốc năm xưa giờ đã trở thành một người đàn ông thành đạt, nhưng trong đôi mắt đỏ ngầu đong đầy nước mắt ấy, bà vẫn nhận ra ánh mắt của đứa trẻ mười hai tuổi ngồi ăn gói xôi lá chuối dưới gốc cây bàng năm nào!

“Minh… Minh đó hả cháu?!” Giọng bà Tám run lên bần bật, chiếc thúng trên tay rơi bộp xuống đất.

“Dạ! Là cháu! Minh đánh giày của bà đây!” Minh ôm chồm lấy tấm thân nhỏ bé, gầy guộc của bà Tám vào lòng.

Anh khóc. Người đàn ông mười lăm năm qua đối mặt với bao sóng gió thương trường, chưa từng rơi một giọt nước mắt trước bất kỳ khó khăn nào, lúc này đây lại khóc nức nở như một đứa trẻ thơ trong lòng bà cụ bán xôi.

“Bà ơi… Cháu xin lỗi! Cháu về muộn quá… Để bà phải khổ thế này, cháu xin lỗi bà!”

Bà Tám đưa đôi bàn tay gầy gộc, chằng chịt vết chai lên ôm lấy gương mặt Minh. Bà vuốt ve từng nét mặt của cậu, nước mắt bà trào ra hòa cùng nước mưa: “Trời ơi… Minh ơi! Cháu tôi thật rồi! Cháu đã về rồi… Bà không nằm mơ đúng không cháu?”

Xung quanh khu chợ, người dân và các tiểu thương bắt đầu vây quanh. Nhiều người chứng kiến cảnh tượng ấy không cầm được nước mắt. Những tiếng sụt sùi, những nụ cười nghẹn ngào vang lên giữa cơn mưa chiều.

“Bà Tám ơi, cậu bé đánh giày ngày xưa về tìm bà thật rồi kìa!” Một chị bán rau gạt nước mắt nói to.

“Trời Phật có mắt! Bà Tám ở hiền gặp lành rồi!”

Chương 22: Mái Ấm Dưới Ánh Nắng Ấm ÁP

Chiều hôm đó, Minh không để bà Tám ở lại khu chợ một phút nào nữa. Cậu bế xốc bà cụ nhỏ bé lên xe, đưa bà về thẳng căn biệt thự sân vườn rộng lớn, ấm áp ở ngoại ô thành phố mà cậu đã âm thầm mua và hoàn thiện từ trước.

Trong căn phòng tắm sang trọng, nữ y tá riêng cẩn thận tắm rửa, chăm sóc những vết thương nhỏ trên đôi chân phù nề của bà Tám. Bà được khoác lên mình bộ quần áo bằng lụa tơ tằm mềm mại, ấm áp.

Tại phòng ăn rộng lớn, một bàn thức ăn nóng hổi nghi ngút khói đã được chuẩn bị sẵn. Nhưng ở chính giữa bàn ăn sang trọng ấy, không phải là sơn hào hải vị, mà là một đĩa xôi nếp dẻo thơm ngạt ngào, xung quanh phủ đầy đậu xanh và chả lợn — do chính tay Minh vào bếp tự nấu theo đúng hương vị gói xôi năm xưa của bà.

Minh đỡ bà Tám ngồi vào chiếc ghế tựa êm ái. Cậu xới một bát xôi đầy, kính cẩn hai tay dâng lên trước mặt bà.

“Bà ơi, mười lăm năm trước, bà đã cho cháu ăn gói xôi cứu sống cuộc đời cháu. Hôm nay, cho phép cháu được mời bà bát xôi này.”

Bà Tám nhìn bát xôi thơm phức, nhìn người cháu nuôi thành đạt đang đứng kính cẩn trước mặt, đôi mắt bà lại rưng rưng. Bà cầm lấy thìa, xúc một miếng nhỏ đưa vào miệng. Hương vị nếp thơm ngọt ngào lan tỏa, hòa cùng vị mặn mòi của những giọt nước mắt hạnh phúc.

“Ngon lắm cháu… Ngon lắm…” Bà Tám thều thào.

Đêm đó, trong căn phòng ngủ ấm áp ngập tràn ánh đèn vàng, bà Tám nằm trên chiếc giường nệm êm ái — chiếc giường êm nhất mà cả đời bà từng được nằm. Minh ngồi bên cạnh, nắm chặt lấy bàn tay già nua của bà, thủ thỉ kể cho bà nghe về hành trình mười lăm năm qua của mình: về những đêm thức trắng ở công trường, về những lần vượt qua khó khăn xứ người, và về động lực duy nhất giúp cậu không bao giờ bỏ cuộc — đó là lời hứa trở về phụng dưỡng bà.

Bà Tám lặng lẽ nghe, thi thoảng lại vuốt nhẹ tóc Minh. Bà kể cho cậu nghe vì sao thư của cậu không đến được tay bà: Khu chợ cũ bị giải tỏa, bà bị bệnh một trận nặng phải bán đi căn nhà nhỏ ở quê để chữa trị, cuối cùng không còn nơi nương tựa đành phải quay lại chợ mới thuê một gian trọ chật chội, ngày ngày bán vài gói xôi kiếm sống qua ngày.

“Bà cứ nghĩ… cả đời này bà sẽ nhắm mắt trong cô độc…” Bà Tám khẽ thở dài. “Không ngờ Phật Trời lại thương, cho bà gặp lại cháu.”

Minh siết nhẹ tay bà, cất giọng đanh thép và ấm áp: “Từ nay về sau, bà không còn cô độc nữa. Căn nhà này là của bà. Cháu là con, là cháu của bà. Cháu sẽ chăm sóc bà cho đến cuối đời.”

Vài tháng sau.

Tại khu chợ cũ năm xưa, một sự thay đổi lớn đã diễn ra. Minh đã bỏ tiền túi mua lại toàn bộ dãy đất ven chợ, cho xây dựng một trung tâm từ thiện mang tên “Mái Ấm Bà Tám”.

Nơi đây trở thành một nhà ăn miễn phí, mỗi ngày cung cấp hàng trăm bữa ăn nóng hổi, dinh dưỡng cho những đứa trẻ lang bạt, những người đánh giày, bán vé số và những người già cơ nhỡ không nơi nương tựa. Cạnh nhà ăn là một lớp học tình thương được trang bị đầy đủ sách vở, máy tính, nơi những đứa trẻ nghèo có thể đến học chữ, học nghề hoàn toàn miễn phí.

Vào những buổi sáng nắng thu vàng rực rỡ, người ta lại thấy một bà cụ tóc bạc phơ, da dẻ hồng hào, mặc bộ đồ lụa tơ tằm sang trọng, được một người đàn ông lịch lãm dắt tay đi dạo quanh trung tâm từ thiện.

Bà Tám không còn phải gánh xôi đi bán dưới mưa nữa. Bà ngồi trên chiếc ghế gỗ dưới gốc cây bàng cổ thụ mới được trồng lại, mỉm cười nhìn những đứa trẻ nghèo tay cầm những gói xôi nóng hổi, mắt rạng rỡ niềm tin vào tương lai.

Minh đứng bên cạnh, khoác nhẹ chiếc khăn len ấm áp lên bờ vai bà.

Nắng thu vàng óng trải dài trên những mái nhà, xua tan đi tất cả những giọt nước mắt, những đắng cay của quá khứ. Lòng tốt đơn sơ từ một gói xôi lá chuối năm nào đã gieo xuống một hạt mầm tình thương, để hôm nay hạt mầm ấy vươn mình thành một cây đại thụ to lớn, che chở cho biết bao cuộc đời lầm than giữa dòng đời hối hả.