CÂU CHUYỆN HƯ CÂU DO TRÍ TUỆ NHÂN TẠO AI VIẾT, KHÔNG PHẢI CHUYỆN NGOÀI ĐỜI THỰC, CHỈ MANG TÍNH CHẤT GIẢI TRÍ, CHIÊM NGHIỆM
“Đất chia theo suất con trai. Nhà cô Hạnh có hai đứa con gái thì lấy đâu ra suất mà chia?”
Câu nói ấy vang lên giữa sân nhà thờ họ, trước mặt hơn ba chục người đang ngồi kín mấy dãy ghế nhựa.
Người nói là ông Trọng, anh cả của mẹ tôi.
Mảnh đất của ông bà ngoại nằm ven một con đường mới mở ở ngoại thành. Mấy tháng trước, cả khu bị đưa vào diện giải phóng mặt bằng để làm tuyến đường và khu đô thị mới. Người ta truyền tai nhau rằng riêng phần đất nhà ngoại có thể được đền bù khoảng mười hai tỷ đồng.
Một con số đủ lớn để biến những người vốn ít khi gặp nhau thành họ hàng thân thiết chỉ sau vài tuần.
Ông Trọng đặt tập hồ sơ xuống bàn, đẩy cặp kính lên sống mũi rồi đọc lớn:
“Suất thứ nhất của con trưởng. Suất thứ hai của thằng thứ hai. Suất thứ ba của thằng út.”
Ba người con trai của bà ngoại nghiễm nhiên có tên.
Còn mẹ tôi, Nguyễn Thị Hạnh, là con gái thứ tư, chỉ lặng lẽ ngồi ở cuối chiếu. Chỗ mẹ ngồi sát giá dép, mỗi lần có người đi qua lại phải né sang một bên.
Mẹ không tranh phần.
Mẹ chỉ nhỏ giọng nói:
“Anh không cần chia cho em cũng được. Nhưng ít nhất, trong biên bản phải có tên em. Để sau này nếu mẹ còn minh mẫn, bà biết mình có năm người con chứ không phải ba.”
Ông Trọng bật cười khẩy.
“Ghi tên để làm cảnh à?”
Mẹ chưa kịp trả lời, ông đã cầm bút gạch một đường thật mạnh qua phần tên mẹ.
“Xong. Không có suất thì không có tên.”
Người duy nhất có quyền lên tiếng khi ấy lại không được ngồi cùng chúng tôi.
Bà ngoại tôi năm nay tám mươi bảy tuổi.
Bà vẫn còn minh mẫn, chỉ đôi mắt đã yếu và đôi chân không còn đi vững. Nhưng vì chuyện đất đai, các cậu tôi liên tục bảo bà vào trong nghỉ, không cần nghe chuyện người lớn.
“Bà già rồi, cứ nghỉ đi.”
“Việc này bọn con lo.”
“Bà có biết giấy tờ đâu mà xem.”
Đến ngày đoàn người xuống kiểm tra thực địa, họ còn kê cho bà một chiếc giường xếp trong gian bếp. Đó vốn là nơi chất củi và những bao gạo cũ.
Tôi nhìn mà nghẹn cổ.
Bà từng có cả căn nhà rộng nhất xóm.
Giờ đến chỗ nằm cũng phải nhường phòng khách cho những người đang bàn cách chia tiền của bà.
Buổi chiều hôm ấy, một người đưa bà tờ giấy.
“Bà điểm chỉ vào đây là được.”
Bà cầm tờ giấy, nhìn hồi lâu rồi hỏi:
“Giấy gì?”
“Giấy xác nhận thôi.”
“Đưa tao đọc.”
Người kia lập tức giật lại.
“Bà mắt kém rồi, đọc làm gì cho mệt.”
Tôi đứng bên cạnh, cố nhìn nội dung nhưng chỉ thấy mấy dòng chữ nhỏ kín trang.
Tôi hỏi:
“Ít nhất phải giải thích cho bà biết bà đang điểm chỉ vào cái gì chứ?”
Ông Trọng nhìn tôi:
“Cháu con gái thì biết gì mà xen vào?”
Tôi không nói nữa.
Nhưng trước khi rời khỏi nhà, tôi nắm tay bà và nói:
“Bà đừng điểm chỉ thêm bất cứ giấy nào nếu chưa có người đọc rõ cho bà nghe.”
Bà gật đầu.
Tôi cứ nghĩ mọi chuyện sẽ dừng ở đó.
Nhưng tôi đã nhầm.
Sáng thứ Năm, cán bộ giải phóng mặt bằng của huyện đến làm việc. Đi cùng ông còn có một nữ công chứng viên được mời tới để kiểm tra giấy tờ.
Mọi người ngồi kín chiếc bàn dài ngoài sân.
Ông Trọng là người nói nhiều nhất.
Khi nữ công chứng viên hỏi về tình trạng của bà ngoại, ông lập tức đáp:
“Cụ vẫn còn sống, nhưng đầu óc không còn tỉnh táo. Cụ chẳng nhớ gì nữa đâu.”
Người cán bộ hỏi:
“Cụ có được bác sĩ xác nhận mất khả năng nhận thức không?”
Ông Trọng khựng lại.
“Cái đó… chưa có.”
Nữ công chứng viên nhìn ông.
Ông lại nói:
“Nhưng cụ lẫn rồi. Tôi là con trưởng, tôi đứng ra quyết định thay cụ là hợp lý.”
“Anh có giấy ủy quyền của cụ không?”
“Không cần.”
“Căn cứ pháp lý nào cho việc anh quyết định thay cụ?”
Ông Trọng bắt đầu nổi nóng.
“Tôi là con trưởng! Bao nhiêu năm nay chuyện nhà đều do tôi lo. Ai không đồng ý thì tự chịu trách nhiệm!”
Ông còn đập mạnh tay xuống mặt bàn.
Một số người trong họ gật gù theo ông.
Có người còn nói:
“Đúng rồi, con trưởng đứng ra lo là được.”
Nữ công chứng viên im lặng vài giây rồi tháo kính xuống lau.
Sau đó, chị đeo kính trở lại, nhìn thẳng vào ông Trọng.
“Anh Trọng, vừa rồi anh nói hai điều.”
Ông cau mày:
“Tôi nói cả chục câu.”
“Nhưng có hai câu quan trọng.”
Chị chỉ vào tập hồ sơ.
“Câu thứ nhất, anh nói cụ không còn đủ minh mẫn để quyết định. Câu thứ hai, anh lại nói anh có quyền quyết định thay cụ vì anh là con trưởng.”
Cả sân bắt đầu im phăng phắc.
Chị nói tiếp:
“Hai điều này không thể tự nhiên đi cùng nhau. Nếu cụ thực sự không còn khả năng nhận thức, phải có căn cứ xác định và người đại diện hợp pháp theo quy định. Còn nếu cụ vẫn đủ năng lực hành vi, thì quyền quyết định đối với tài sản của cụ trước hết vẫn thuộc về cụ.”
Ông Trọng đỏ mặt.
“Ý chị là tôi không được quyết?”
“Tôi chưa nói anh được hay không được. Tôi chỉ nói rằng không thể dùng danh nghĩa ‘con trưởng’ để thay thế ý chí của chủ sở hữu.”
Không ai nói thêm câu nào.
Đúng lúc ấy, từ trong gian bếp vọng ra tiếng dép kéo lê trên nền xi măng.
“Lạch… cạch… lạch… cạch…”
Mọi người cùng quay đầu.
Bà ngoại đang chống chiếc gậy tre, chậm rãi bước ra.
Mẹ tôi vội đứng dậy:
“Bà, sao bà không nằm nghỉ?”
Bà không trả lời.
Bà đi thẳng đến chiếc bàn.
Bàn tay run run đặt xuống mặt giấy.
“Chúng mày đang chia đất của tao phải không?”
Không một ai đáp.
Bà nhìn lần lượt từng người con.
“Đất này của ai?”
Ông Trọng ấp úng:
“Của… của mẹ.”
“Vậy tại sao tao không được ngồi đây?”
Câu hỏi rất nhẹ.
Nhưng khiến cả sân chết lặng.
Bà chỉ vào tập hồ sơ.
“Đưa đây.”
Nữ công chứng viên lập tức đứng lên, kéo ghế cho bà.
“Cụ cứ ngồi. Cháu sẽ đọc từng phần cho cụ nghe.”
Bà gật đầu.
Từng điều khoản được đọc chậm rãi.
Khi nghe đến phần phân chia tiền đền bù chỉ dành cho ba người con trai, bà nhắm mắt rất lâu.
Rồi bà hỏi:
“Thế còn hai đứa con gái của tao?”
Không ai trả lời.
Bà quay sang mẹ tôi.
“Hạnh, con có đòi tiền không?”
Mẹ lắc đầu, nước mắt đã chảy xuống.
“Con không đòi mẹ ạ.”
Bà lại nhìn sang dì tôi.
“Còn Thủy?”
Dì tôi cũng lắc đầu.
“Con cũng không.”
Bà ngoại cười buồn.
“Đấy. Chúng nó không cần tiền của tao. Nhưng chúng nó vẫn là con tao.”
Bà gõ nhẹ đầu gậy xuống nền.
“Ngày trước tao sinh năm đứa, đứa nào cũng như nhau. Đứa trai hay đứa gái, lúc tao đau thì đứa nào cũng chạy về. Lúc tao nghèo, đứa nào cũng nhường cơm.”
Bà nhìn ông Trọng.
“Bây giờ tao già rồi, chúng mày lại bảo tao không có quyền nói.”
Ông Trọng cúi mặt.
Không còn ai giơ tay biểu quyết nữa.
Cuối buổi làm việc, cán bộ yêu cầu tạm dừng toàn bộ việc lập biên bản phân chia cho đến khi xác định rõ quyền sử dụng đất và ý chí hợp pháp của bà ngoại.
Nữ công chứng viên còn nói một câu khiến tất cả mọi người nhớ mãi:
“Tiền đền bù có thể chia sau. Nhưng một khi tình thân đã bị chia bằng tiền thì rất khó lấy lại.”
Ba tháng sau, thủ tục được hoàn tất.
Bà ngoại vẫn là người quyết định cuối cùng đối với phần tài sản thuộc quyền của bà.
Bà không cho riêng con trai hay con gái.
Bà lập một phương án rõ ràng, công bằng và có sự chứng kiến của tất cả các con. Một phần tiền bà dành cho việc sửa lại căn nhà cũ. Một phần gửi tiết kiệm để lo tuổi già. Phần còn lại được chia theo đúng quy định và ý nguyện của bà.
Điều khiến tôi bất ngờ nhất là mẹ tôi vẫn nhận rất ít.
Mẹ chỉ nói:
“Con không cần nhiều. Con chỉ muốn mẹ đừng để anh em vì tiền mà thành người dưng.”
Ngày nhận tiền, ông Trọng tìm đến nhà tôi.
Ông đứng ngoài cổng rất lâu mới bước vào.
Tôi tưởng ông sẽ nói chuyện tiền bạc.
Nhưng ông chỉ đặt xuống bàn một cuốn sổ cũ.
“Đây là sổ tiết kiệm của mẹ. Bác muốn nhờ cháu giữ giúp.”
Tôi ngạc nhiên:
“Sao bác không giữ?”
Ông im lặng một lúc.
“Bác sợ mình lại nghĩ đến tiền trước khi nghĩ đến mẹ.”
Đó là lần đầu tiên tôi thấy người bác cả vốn luôn cho rằng mình có quyền quyết định mọi chuyện cúi đầu.
Ông nói:
“Bác sai rồi.”
Mẹ tôi không trách.
Mẹ chỉ rót cho bác một chén trà.
Ngoài sân, bà ngoại đang ngồi dưới gốc khế, nhìn mấy đứa cháu chạy quanh.
Bà gọi chúng tôi lại rồi cười:
“Đất thì bán được. Nhà thì xây lại được. Tiền hết thì kiếm lại được.”
Bà đưa mắt nhìn năm người con.
“Chỉ có tình anh em, một khi đã mất thì chẳng có khoản đền bù nào mua lại được.”
Nhiều năm sau, khu đất cũ đã trở thành một con đường rộng và những dãy nhà mới.
Chẳng còn dấu vết của gian bếp nơi bà từng bị đẩy vào nằm.
Nhưng trong căn nhà mới, bà vẫn giữ nguyên chiếc giường cũ.
Bà bảo:
“Để nhớ rằng có một thời, người ta tưởng tao già rồi thì không còn tiếng nói.”
Tôi hỏi:
“Bà có giận các cậu không?”
Bà cười hiền:
“Giận chứ. Nhưng bà già rồi, giữ giận trong lòng làm gì.”
Rồi bà nhìn ra ngoài cửa sổ.
“Chỉ mong sau này chúng nó nhớ một điều: cha mẹ không sinh con trai để chia đất, cũng không sinh con gái để đứng ngoài gia đình.”
Tôi nghe xong chỉ biết im lặng.
Bởi đến tận lúc ấy tôi mới hiểu, thứ bà ngoại cố giữ không phải là mảnh đất trị giá mười hai tỷ.
Thứ bà cố giữ chính là một gia đình.
Và may mắn thay, trước khi quá muộn, vẫn có người chịu ngồi xuống và hỏi bà một câu rất đơn giản:
“Mẹ muốn thế nào?”
