CÂU CHUYỆN HƯ CÂU DO TRÍ TUỆ NHÂN TẠO AI VIẾT, KHÔNG PHẢI CHUYỆN NGOÀI ĐỜI THỰC, CHỈ MANG TÍNH CHẤT GIẢI TRÍ, CHIÊM NGHIỆM
Cậu bé nghèo nhặt ve trai bên đường, thường đứng ngoài cửa tiệm sách cũ đọc lén sách. Thấy vậy ông chủ tiệm sách không đuổi đi mà còn tạo điều kiện cho cậu bé mỗi ngày. 20 năm sau một chuyện lạ xảy ra đã khiến ông bàng hoàng….
Chiếc xe tải ben chở vật liệu dừng kịch chân chống ngay trước hiên tiệm sách cũ lúc tám giờ mười lăm phút sáng. Tiếng máy dầu gầm rú đinh tai nhức óc dọc con phố nhỏ ngập nắng ở quận Tân Bình, Thành phố Hồ Chí Minh, làm rung chuyển cả khung cửa kính đã bám đầy bụi thời gian.
Tấm biển hiệu bằng tôn cũ kỹ treo lủng lẳng trên sợi dây kẽm gỉ sét phát ra những tiếng kêu kèn kẹt.
“TIỆM SÁCH CŨ ÔNG TƯ.”
Bốn chữ sơn trắng bong tróc ấy đã gắn bó với góc phố này ngót nghét ba mươi năm.
Ông Tư, tên thật là Nguyễn Văn Tư, đứng lặng lẽ trước hiên nhà. Hai tay ông ôm chặt một chồng sách giáo khoa cũ đã ố vàng. Mái tóc bạc phơ bết mồ hôi sau lớp áo sơ mi sờn vai, loang lổ vết mực tàu từ những ngày ông còn nhận đóng gáy vở thủ công cho học sinh nghèo.
Ngay sát cột điện trước cửa tiệm, một tấm bảng nhựa màu vàng dán đè lên thông báo cũ của Ủy ban nhân dân phường:
“THÔNG BÁO VỀ VIỆC THU HỒI ĐẤT VÀ GIẢI TỎA HÀNH LANG ĐƯỜNG ĐỂ THỰC HIỆN DỰ ÁN MỞ RỘNG GIAO THÔNG.”
“Yêu cầu các hộ kinh doanh tự động di dời tài sản, bàn giao mặt bằng trước 17 giờ ngày hôm nay.”
Đội trưởng đội trật tự đô thị bước tới, nét mặt nghiêm nghị nhưng giọng nói mang theo chút ái ngại:
— Chú Tư, anh em đã châm chước cho chú thêm ba ngày để tự thu dọn rồi đấy. Hôm nay là hạn chót rồi, không thể lùi được nữa đâu chú ạ.
Ông Tư từ từ ngước mắt lên, gật đầu nhẹ:
— Tôi biết rồi mấy chú. Làm ơn cho tôi xin thêm một buổi chiều để cột lại mấy bao tải sách.
— Chú phải dọn dẹp sạch sẽ trước giờ G, nếu không bên đội cẩu họ sẽ trực tiếp đưa máy xúc vào san lấp luôn đấy, lúc đó mất hết sách vở lại khổ.
Người cán bộ thở dài vỗ nhẹ vai ông lão rồi quay đi.
Ông Tư quay người bước vào bên trong tiệm. Một mùi hương đặc trưng của giấy cũ, của keo dán dã chiến và bụi thời gian xộc thẳng vào mũi.
Bên trong vẫn còn ngồn ngộn gần hai nghìn đầu sách.
Những cuốn tiểu thuyết dịch từ thời thập niên chín mươi bìa đã rách tả tơi.
Những bộ từ điển Anh – Việt dày cộp gáy đã bung chỉ.
Những chồng truyện tranh cũ rích mà đám trẻ con thời internet chẳng thèm liếc mắt.
Có cuốn ông bán chỉ năm nghìn đồng, xem như tiền công bọc lại lớp nylon bảo vệ. Có những cuốn nằm sâu trong góc tối, suốt mười năm nay chẳng có ai hỏi mua, ông giữ lại như một thói quen.
Bà Năm, chủ quán cơm bình dân sát vách, tất tả chạy sang, tay còn cầm chiếc vá nấu canh:
— Úi giời ơi, anh Tư! Sao đến giờ này mà mấy sọt sách của anh vẫn chưa có xe ba gác nào chở đi thế hả? Anh định chuyển đi đâu cơ chứ?
Ông Tư cười khổ, nụ cười hiền hậu nhưng đượm buồn trên khuôn mặt đầy nếp nhăn:
— Biết chuyển đi đâu bây giờ hả cô Năm.
— Thế còn phòng trọ phía sau? Chẳng lẽ chú cứ ra đường ở à?
— Từ từ rồi tính. Cứ lo dọn dẹp mớ sách này trước đã.
Bà Năm tặc lưỡi, giọng nghẹn lại:
— Sao anh không gọi điện cho thằng Khoa? Dù gì nó cũng là con ruột cơ mà. Nó làm ăn trên Bình Dương khấm khá thế cơ mà!
Nghe đến tên con trai, ánh mắt ông Tư chợt chùng xuống. Ông cúi đầu, bàn tay run rẩy phủi lớp bụi trắng bám trên mép một cuốn sách cũ:
— Nó bận làm ăn, vợ con đùm đề, gọi nó làm gì cho phiền hà.
— Bận gì mà bận! Bố sắp mất chỗ dung thân, tiệm sách bao năm mồ hôi nước mắt sắp bị ủi phẳng mà nó không hay biết gì sao? Hay là nó sợ ông già này làm phiền nó?
Ông Tư lắc đầu kiên quyết:
— Thôi đi cô Năm. Tôi còn khỏe chán, chưa chết đói được đâu mà lo.
Bà Năm định nói tiếp thì ngoài lòng đường, tiếng còi xe ô tô bỗng vang lên liên hồi, lấn át cả tiếng ồn ào của phố thị.
Một chiếc xe ô tô bảy chỗ màu đen sang trọng dừng phắt lại ngay trước cửa tiệm.
Ngay sau đó là chiếc thứ hai. Chiếc thứ ba. Cả một đoàn xe nối đuôi nhau dừng kín cả một đoạn đường.
Cả con phố đang nhộn nhịp bỗng chốc phải dừng lại nhìn ngó. Người qua đường tò mò dừng xe đứng xem.
Đội trưởng đội trật tự đô thị lúc nãy vừa đi tới góc phố, thấy vậy liền cau mày bước lại:
— Xe của ai mà đỗ lạ thế này? Giải tán ngay, không được cản trở giao thông!
Cửa chiếc xe đầu tiên từ từ mở ra.
Một người đàn ông khoảng gần bốn mươi tuổi, mặc bộ vest màu xám than lịch lãm, bước xuống xe. Ánh nắng rọi thẳng vào khuôn mặt góc cạnh, rắn rỏi và có phần phong trần của anh.
Anh không bước vào tiệm ngay.
Anh đứng chết trân giữa lòng đường, đôi mắt đỏ hoe ngước lên nhìn tấm biển hiệu gỗ cũ kỹ “TIỆM SÁCH CŨ ÔNG TƯ” đã bạc màu theo năm tháng.
Ông Tư nheo mắt nhìn qua lớp kính cận dày cộm. Ông không nhận ra người đàn ông này. Trong trí nhớ của ông, chưa từng có một vị khách nào giàu có và uy quyền đến mức đi xe hơi sang trọng lại ghé thăm một tiệm sách rách nát ven đường như thế này.
Người đàn ông chậm rãi bước đến gần hiên nhà. Phía sau anh, hai người trợ lý trẻ tuổi xách theo những chiếc cặp tài liệu bằng da lịch sự.
Bà Năm rụt rè nép sát vào người ông Tư, thì thầm:
— Lão Tư… người này quen lắm phải không? Trông sang trọng thế kia cơ mà.
Ông Tư lắc đầu, vẻ mặt ngơ ngác:
— Tôi… tôi không nhớ mình từng quen ai thế này bao giờ.
Người đàn ông bước đến cách ông Tư chỉ chừng một mét. Anh dừng lại.
Trong đôi mắt sâu thẳm ấy chứa đựng một thứ cảm xúc dồn nén quá lâu – có sự kính trọng nghẹn ngào, có nỗi xót xa tê tái, và cả một sự biết ơn nặng trĩu không thành lời.
Anh nhìn ông Tư từ đầu đến chân, nhìn đôi tay gầy guộc đang ôm chồng sách cũ, nhìn chiếc áo sờn vai đã thấm đẫm mồ hôi.
Rồi, trước sự kinh ngạc của bà Năm, của lực lượng trật tự đô thị và hàng chục người hiếu kỳ đứng xung quanh, người đàn ông đột ngột quỳ sụp xuống tấm nền xi măng bụi bặm của tiệm sách, cúi đầu sát đất lạy một lạy thật sâu.
Giọng anh nghẹn ngào vang lên giữa không gian tĩnh lặng đến lạ thường:
— Cháu… cháu chào ông Tư! Cháu đến muộn rồi…
Bà Năm trân trối há hốc mồm. Cán bộ trật tự đô thị cũng ngẩn người không hiểu chuyện gì đang xảy ra.
Ông Tư giật mình đánh rơi cuốn sách trên tay. Tiếng sách rơi bịch xuống nền đất nghe khô khốc. Ông run rẩy lùi lại nửa bước, đôi môi móm mém mấp máy:
— Cậu… cậu là ai? Cậu nhận nhầm người rồi… Tôi không dám nhận lễ lớn thế này, mau đứng lên đi cậu.
Người đàn ông từ từ ngẩng đầu lên, hàng nước mắt tràn mi chảy dài xuống cằm. Anh nghẹn ngào cất tiếng:
— Ông không nhận ra cháu thật sao? Hai mươi năm trước… vào những mùa hè năm cấp hai, cấp ba, có một cậu bé nhà nghèo rách rưới thường đứng ở góc tường này, cứ cúi đầu đọc lén những cuốn sách cũ rách gáy bày ngoài hiên… Cứ tối đến, khi tiệm đóng cửa, lúc nào dưới chân cột điện này cũng có sẵn một bọc giấy báo gói kín một cuốn sách văn học và một ổ bánh mì không nhân… Ông có nhớ không?
Nghe đến đây, người ông Tư chấn động mạnh. Đôi mắt mờ đục của ông bỗng mở lớn. Những ký ức xa xôi từ hai mươi năm trước bỗng ùa về trong chớp mắt.
Hồi ấy, có một thằng bé nhặt ve chai gầy trơ xương, mặt mũi lem luốc, ngày nào cũng đứng tần ngần ngoài cửa tiệm thèm thuồng nhìn những trang sách khoa học và văn học mà nó chẳng bao giờ dám mơ đủ tiền mua. Thương tình, mỗi tối ông thường chọn ra một cuốn sách ít người hỏi và đặt kèm một ổ bánh mì bình dân ở góc khuất cho nó. Hành động nhỏ bé ấy ông đã làm suốt mấy năm trời cho đến khi thằng bé biệt tích khỏi xóm nghèo này.
— Cháu… cháu là… cái thằng bé hay lượm ve chai góc chợ hồi đó? — Ông Tư run rẩy thốt lên, khóe mắt già nua bỗng ứa ra dòng lệ nóng hổi.
— Vâng! Là cháu đây, Minh đây ạ! — Người đàn ông oà khóc như một đứa trẻ, ngẩng nhìn ân nhân cũ. — Nếu không nhờ những trang sách văn học và những ổ bánh mì cứu đói của ông những đêm đông lạnh giá ấy, cháu đã bỏ học từ năm lớp tám, đã lang thang đầu đường xó chợ hoặc sa chân vào con đường tù tội rồi ông ơi! Nhờ những cuốn sách của ông, cháu mới biết ngoài kia cuộc đời còn có tri thức, còn có hy vọng để mà vươn lên!
Xung quanh, vài người hiếu kỳ bắt đầu rút điện thoại quay phim, chụp ảnh. Cán bộ trật tự đô thị đứng ngây người ra nhìn, tấm bảng thông báo giải tỏa trên tay dường như cũng trở nên nặng trĩu.
Minh đứng dậy, gạt dòng nước mắt trên má, quay sang ra hiệu cho người trợ lý bước lên. Người trợ lý lập tức mở một tập hồ sơ dày cộp, đưa ra bản giấy tờ được đóng dấu đỏ rực.
Minh quay lại nhìn ông Tư bằng ánh mắt kiên định và chan chứa tình nghĩa:
— Mấy tháng trước, khi nghe tin khu phố này nằm trong diện quy hoạch giải tỏa, cháu đã tìm mọi cách để liên hệ với cơ quan chức năng. Tiệm sách cũ này, cùng với toàn bộ khu nhà bên cạnh, cháu đã mua lại từ quỹ từ thiện của công ty cháu đứng tên. Cháu không để cho ai đập bỏ nó đâu ông ạ.
Ông Tư chao đảo, suýt ngã nếu không có bà Năm đứng cạnh đỡ lấy:
— Mua lại… mua lại để làm gì hả cháu? Chỗ này sắp thành trung tâm thương mại cơ mà?
— Cháu không cần trung tâm thương mại nào hết! — Giọng Minh nghẹn ngào nhưng kiên quyết vang lên giữa góc phố. — Cháu sẽ bỏ vốn trùng tu lại toàn bộ nơi này. Cháu sẽ biến nó thành một “Thư viện cộng đồng miễn phí mang tên Thành Tín”, giữ nguyên vẹn từng chiếc kệ gỗ, từng góc bàn cũ kỹ mà ông đã từng ngồi vá sách. Và chức vụ giám đốc điều hành thư viện này, cháu đã chuẩn bị sẵn hợp đồng từ tháng trước… xin giao lại cho ông tiếp tục quản lý cho đến hết đời!
Ông Tư sững sờ. Đôi bàn tay già nua bấu chặt vào cánh tay Minh. Giữa dòng đời tấp nập, khi ông tưởng chừng như mình đã bị bỏ rơi hoàn toàn ở tuổi xế chiều, khi người con trai ruột thịt máu mủ bao năm qua ở phương xa chẳng thèm đoái hoái đến ông một lời… thì một đứa trẻ rách rưới ngày xưa, một kẻ không họ hàng thân thích mà ông chỉ vô tình ném cho một ổ bánh mì và một cuốn sách cũ, nay lại quay về chống đỡ toàn bộ quãng đời xế bóng cho ông.
Nước mắt ông Tư tuôn rơi lã chã. Miệng ông mấp máy không thành tiếng, chỉ biết ôm chầm lấy người đàn ông đáng tuổi con cháu mình giữa tiếng reo hò và ánh mắt xúc động của những người xung quanh.
Nhưng cuộc đời không phải lúc nào cũng trọn vẹn như một câu chuyện cổ tích màu hồng.
Vài tháng sau, khi dự án trùng tu thư viện cộng đồng đang đi vào những bước hoàn thiện cuối cùng, Minh bỗng vướng vào một vụ kiện tụng thương mại khốc liệt do bị đối thủ cạnh tranh chơi xấu, gài bẫy hòng chiếm đoạt tài sản công ty. Những khoản nợ khổng lồ từ các hợp đồng kinh tế bị phong tỏa, tài khoản ngân hàng bị đóng băng, và những bản án tù treo lơ lửng trên đầu vì tội danh vô ý làm rò rỉ thông tin mật của tập đoàn.
Vào một buổi chiều tối mưa tầm tã, Minh bước vào tiệm sách cũ với dáng vẻ rệu rã, tiều tụy, đôi mắt thâm quầng và bộ vest nhàu nhĩ. Anh không còn tiền bạc, không còn quyền lực, xe sang đã bị siết nợ, ngay cả danh dự cũng bị bôi nhọ trên các mặt báo.
Anh quỳ sụp xuống sàn nhà, ôm mặt khóc nức nở trong sự bất lực tột cùng, cảm thấy bản thân đã phụ lòng ơn nghĩa của ông Tư, cảm thấy mình là kẻ vô dụng nhất trần đời.
Ông Tư không nói một lời nào trách móc. Ông chỉ lặng lẽ bước đến, kéo chiếc ghế gỗ mọt mọt lại gần, đặt lên bàn một tô mì gói nóng hổi bốc khói nghi ngút cùng một ổ bánh mì không nhân y hệt như hai mươi năm về trước.
Ông già tóc bạc ngồi xuống bên cạnh, bàn tay gầy guộc đặt lên bờ vai đang run lên bần bật của người đàn ông trung niên, dịu dàng cất tiếng:
— Ngày xưa, khi cháu đứng ngoài cửa tiệm thèm thuồng nhìn những cuốn sách cũ, cháu có sợ ngày mai mình sẽ chết đói không?
Minh lắc đầu, nước mắt đầm đìa.
— Hồi đó cháu chỉ sợ không có sách để đọc, sợ ngày mai không còn biết chữ nào vào đầu. Còn đói… đói quen rồi, không chết được đâu ông ạ.
Ông Tư mỉm cười, nụ cười bình thản đến lạ kỳ giữa cơn bão cuộc đời:
— Thế thì bây giờ sợ cái gì? Mất tiền thì kiếm lại. Mất danh dự thì dùng nhân phẩm mà chuộc lại. Miễn là cái tâm của mình không bao giờ rách, giống như những cuốn sách cũ này dù có ố vàng, rách gáy thì chữ nghĩa bên trong vẫn sạch sẽ, vẫn dạy người ta cách sống ngay thẳng. Ăn đi con, rồi ngày mai ông cháu mình lại dọn sách lên kệ từ đầu.
Minh trân trối nhìn tô mì và ổ bánh mì nghèo nàn. Giữa đống tro tàn của sự nghiệp và danh vọng, anh chợt nhận ra rằng thứ duy nhất cứu rỗi cuộc đời anh không phải là tiền bạc, hào quang hay xe sang, mà chính là sự lương thiện thuần khiết đã được gieo mầm từ một tiệm sách cũ nghèo nàn năm nào.
Bên ngoài, trời Sài Gòn vẫn mưa tầm tã trút nước xuống con phố nhỏ. Nhưng bên trong tiệm sách, ánh đèn vàng hắt hiu rọi xuống hai bóng người – một già một trẻ – đang lặng lẽ ngồi lật từng trang sách cũ, chuẩn bị cho một sự khởi đầu mới không có chỗ cho sự gục ngã.
