Tôi chưa từng nghĩ, ngày đầu tiên đi làm dưới thân phận “nhân viên quèn” lại bắt đầu bằng việc bị sai đi lau nhà vệ sinh. Nghe thì buồn cười, nhưng lúc đó tôi không cười nổi.
Tôi tên là Khải, hai mươi chín tuổi, và vừa chính thức trở thành Chủ tịch của một công ty mà hơn 60% cổ phần đứng tên tôi. Nghe thì oai, nhưng sự thật là tôi không có nhiều kinh nghiệm điều hành thực tế. Công ty này do bố tôi gây dựng, và ông đột ngột chuyển giao lại cho tôi sau một cơn đột quỵ. Trước khi nhập viện, ông chỉ nói một câu mà tôi không thể quên: muốn ngồi vững cái ghế đó, con phải hiểu được người ở dưới đang sống thế nào.
Chính vì câu nói đó, tôi quyết định biến mất khỏi vị trí Chủ tịch trong một thời gian. Không thông báo, không ra mắt, tôi để ban điều hành nghĩ rằng tôi đang chuẩn bị chiến lược. Còn bản thân, tôi nộp hồ sơ xin việc như một người bình thường.
Ngày đầu tiên, tôi được xếp vào phòng Hành chính Nhân sự. Một vị trí đủ thấp để không ai chú ý nhưng đủ gần để quan sát. Trưởng phòng tên Lệ, một người phụ nữ hơn bốn mươi, giọng sắc và ánh mắt lúc nào cũng như đang dò xét người khác.
Bà nhìn hồ sơ của tôi, hỏi thẳng vì sao học hành tử tế lại đi làm hành chính. Tôi chỉ nói muốn bắt đầu từ cơ bản. Bà cười nhạt, bảo ở đây không phải chỗ để trải nghiệm cuộc sống. Làm được thì làm, không thì biến. Tôi gật đầu.
Chưa đầy một tiếng sau, bà gọi tôi lại và bảo xuống tầng trệt vì nhà vệ sinh nữ bị tắc, đi xử lý đi. Tôi tưởng mình nghe nhầm. Tôi nói mình không phải nhân viên vệ sinh, nhưng bà cắt ngang, bảo ở đây bà nói gì thì làm đó, không thích thì nghỉ.
Cả phòng im lặng. Không ai nhìn tôi. Không ai nói giúp một câu.
Tôi cầm cây lau nhà đi xuống. Mỗi bước chân như dẫm lên cái tôi của chính mình. Tôi từng ngồi phòng họp ký hợp đồng tiền tỷ, vậy mà giờ lại đứng trước một nhà vệ sinh bốc mùi. Tôi đã đứng đó vài giây, tự hỏi mình đang làm gì. Rồi tôi nhớ đến lời bố. Tôi hít một hơi và bắt đầu làm.
Ngày hôm đó, tôi bị sai đủ thứ. Lau nhà vệ sinh chỉ là khởi đầu. Tôi còn phải đi photo, mua đồ ăn vặt cho cả phòng, chạy lên chạy xuống lấy tài liệu, đứng ngoài phòng họp canh cửa. Không ai hỏi tôi có mệt không, cũng không ai quan tâm tôi là ai. Tôi chỉ là một nhân viên mới, một người có thể bị sai khiến bất cứ lúc nào.
Điều khiến tôi bất ngờ không phải là việc bị sai vặt, mà là thái độ của những người xung quanh. Họ chấp nhận tất cả như một điều hiển nhiên. Không ai phản kháng. Không ai than phiền. Như thể họ đã quen với việc bị đối xử như vậy.
Buổi trưa hôm đó, tôi ngồi ăn một mình ở căng tin. Một cô gái ngồi xuống đối diện, hỏi tôi mới vào phải không. Tôi gật đầu. Cô bảo đừng để ý bà Lệ, bà ấy vậy đó. Tôi hỏi tại sao mọi người không phản ứng, cô chỉ cười nhạt và nói phản ứng để bị đì chết à.
Câu trả lời đó khiến tôi chú ý hơn.
Những ngày sau, tôi bắt đầu quan sát kỹ. Bà Lệ không chỉ sai vặt nhân viên mà còn kiểm soát gần như toàn bộ phòng. Ai được tuyển, ai bị đuổi, ai được tăng lương, ai bị trừ thưởng, tất cả đều qua tay bà.
Một lần, tôi thấy một nhân viên nữ khóc trong phòng nghỉ. Cô ấy bị trừ nửa tháng lương vì đi trễ, trong khi tôi biết rõ hôm đó cô đến đúng giờ. Lý do rất đơn giản, bà Lệ không thích cô.
Tôi bắt đầu âm thầm điều tra. Những gì tôi tìm ra khiến tôi lạnh người. Bà Lệ nhận tiền chạy việc. Ai muốn vào công ty phải đưa tiền. Nhân viên muốn yên ổn cũng phải biết điều. Không chỉ vậy, bà còn cấu kết với một số quản lý cấp cao để rút tiền từ quỹ nội bộ.
Điều khiến tôi bất ngờ hơn là người đứng sau bà không ai khác chính là Phó Tổng giám đốc Vinh, một người trên giấy tờ sạch sẽ và luôn tỏ ra chuẩn mực.
Cao trào đến vào một buổi họp lớn. Một nhân viên bị tố làm thất thoát tiền, chính là cô gái đã ngồi ăn cùng tôi hôm đầu. Cô đứng giữa phòng họp, mặt tái nhợt, liên tục nói mình bị oan. Bà Lệ cười lạnh, nói bằng chứng rõ ràng rồi còn chối. Ông Vinh gật đầu, nói công ty không thể giữ những người như vậy.
Không ai lên tiếng.
Tôi đứng dậy.
Tôi nói tôi có thể nói một câu không. Cả phòng quay lại nhìn tôi, một thằng nhân viên quèn. Bà Lệ nhíu mày hỏi tôi là ai mà dám chen vào. Tôi nói tôi là người biết sự thật.
Tôi đặt tài liệu lên bàn, mở laptop, chiếu lên màn hình. Từng bằng chứng hiện ra, từ giao dịch, email đến camera nội bộ. Người làm thất thoát tiền không phải cô gái đó, mà chính là bà Lệ.
Cả phòng xôn xao. Bà Lệ đứng bật dậy, giọng cao lên, nói tôi nói linh tinh. Ông Vinh yêu cầu dừng lại, nói đây không phải việc của tôi.
Tôi nhìn ông ta và hỏi vậy việc này là của ai.
Tôi lấy thẻ từ trong túi ra, đặt xuống bàn.
Chủ tịch.
Căn phòng im phăng phắc. Không một tiếng động. Những ánh mắt kinh ngạc, sợ hãi, hoang mang đổ dồn về phía tôi.
Tôi tháo kính, nhìn từng người một và nói rằng tôi đã làm việc ở đây ba tuần, và những gì tôi thấy còn tệ hơn tôi tưởng. Tôi không cần họ trả lời, vì mọi thứ đã quá rõ ràng.
Buổi họp kết thúc bằng việc đình chỉ bà Lệ và ông Vinh. Một loạt nhân sự bị điều tra. Công ty rung chuyển.
Nhưng điều khiến tôi suy nghĩ nhiều nhất lại không phải là việc lật tẩy họ.
Mà là ánh mắt của những nhân viên còn lại.
Không phải vui mừng, không phải nhẹ nhõm.
Mà là dè chừng.
Một người nói với tôi rằng tôi làm vậy rồi sẽ rời đi, còn họ vẫn phải ở lại. Câu nói đó khiến tôi im lặng rất lâu.
Tôi nhận ra một điều, lật đổ một con người thì dễ, nhưng thay đổi một hệ thống mục ruỗng mới là điều khó.
Tôi vẫn là Chủ tịch, nhưng tôi không còn nhìn mọi thứ đơn giản như trước. Và đôi khi, tôi vẫn nhớ cảm giác cầm cây lau nhà trong ngày đầu tiên. Không phải vì nhục nhã, mà vì đó là lần đầu tiên tôi thực sự hiểu mình đang đứng ở đâu.
