Ngày dạm ngõ của tôi rơi đúng vào một buổi sáng cuối thu. Trời nắng nhẹ, không khí hanh hao. Nhà tôi không giàu có gì, nhưng bố mẹ đã dọn dẹp từ mấy hôm trước, lau từng ô cửa kính, giặt từng tấm rèm. Mẹ tôi còn cẩn thận đặt mua bộ ấm chén mới, nói là để “đón thông gia cho đàng hoàng”.
Tôi và Nam yêu nhau gần hai năm. Anh hiền, có công việc ổn định, nói chuyện điềm đạm. Tôi từng nghĩ mình may mắn. Chỉ có một điều khiến tôi lăn tăn, đó là mẹ anh – người phụ nữ nổi tiếng kỹ tính trong khu phố.
Từ ngày quen nhau, Nam ít khi cho tôi về nhà anh. Mỗi lần tôi hỏi, anh đều cười trừ:
“Mẹ anh khó tính, sợ em áp lực.”
Tôi nghĩ đó chỉ là sự lo lắng thái quá của anh.
Cho đến ngày dạm ngõ.
Nhà trai đến đúng giờ. Tôi đứng trên tầng hai nhìn xuống qua khe cửa sổ. Một chiếc ô tô bảy chỗ đỗ trước cổng. Nam bước xuống trước, rồi đến bố anh, và cuối cùng là mẹ anh.
Tôi không nhìn mặt bà đầu tiên.
Tôi nhìn xuống chân bà.
Một đôi giày cao gót màu đen, mũi nhọn, gót rất cao – nhưng điều khiến tôi khựng lại không phải kiểu dáng. Mà là phần gót giày đã mòn lệch hẳn sang một bên, đế trước bong keo lộ rõ, nhưng vẫn được đánh xi bóng loáng như mới.
Tôi không biết vì sao, chỉ trong vài giây ấy, tim tôi chùng xuống.
Không phải vì đôi giày cũ.
Mà vì tôi chợt nhớ đến lần đầu tiên tôi gặp bà cách đó vài tháng, trong một quán cà phê. Hôm ấy bà cũng đi đôi giày đó. Và tôi đã nghe bà nói với người quen:
“Phải ăn mặc cho sang thì người ta mới nể.”
Nhưng trong lúc nói, bà liếc nhìn bộ váy đơn giản của tôi, ánh mắt không mấy thiện cảm.
Tôi bỗng thấy một cảm giác quen thuộc ùa về – cảm giác của những năm tháng mẹ tôi từng bị người ta coi thường vì mặc đồ giản dị.
Tôi xuống nhà. Mẹ tôi niềm nở chào hỏi. Bố tôi pha trà, tay run run vì hồi hộp.
Mẹ Nam bước vào, ánh mắt quét một vòng khắp phòng khách. Bà cười, nhưng nụ cười không chạm tới mắt.
“Nhà cũng gọn gàng đấy.”
Câu nói nghe tưởng khen, nhưng lại khiến tôi đỏ mặt.
Trong lúc hai bên nói chuyện, tôi để ý bà liên tục chỉnh lại váy áo, đặt túi xách lên bàn sao cho logo hướng ra ngoài. Khi mẹ tôi mang đĩa trái cây ra, bà khẽ nhíu mày:
“Ôi, mùa này mà vẫn mua loại táo này à? Ở siêu thị lớn giờ toàn táo nhập thôi.”
Mẹ tôi cười gượng:
“Dạ, tôi mua ở chợ quen.”
Tôi nhìn xuống đôi giày của bà lần nữa. Phần gót mòn đến mức gần như sắp gãy, nhưng bà vẫn cố đứng thẳng, cố tỏ ra mình thuộc về một đẳng cấp khác.
Đến lúc bàn chuyện sính lễ, không khí bắt đầu căng.
Bố Nam nói nhẹ nhàng về các thủ tục. Nhưng mẹ anh thì khác.
“Chúng tôi không yêu cầu gì nhiều,” bà nói, giọng chậm rãi. “Chỉ mong nhà gái chuẩn bị cho chu đáo để khỏi mất mặt với họ hàng.”
Bà kể ra một danh sách dài: vàng bao nhiêu chỉ, phong bì bao nhiêu mâm, lễ vật phải đủ những gì. Mỗi con số đều cao hơn mức bố mẹ tôi dự tính.
Tôi thấy bàn tay mẹ siết chặt tà áo.
Nam ngồi bên cạnh tôi, im lặng.
Tôi chờ anh lên tiếng. Chỉ cần anh nói một câu: “Mẹ ơi, mình đơn giản thôi.” Nhưng anh không nói.
Tôi chợt hiểu ra một điều.
Đôi giày kia không chỉ là đôi giày.
Nó là biểu tượng của một lối sống: bên ngoài phải bóng bẩy, bên trong ra sao không quan trọng. Sẵn sàng gồng mình để giữ thể diện, dù phải mòn lệch cả gót.
Tôi tự hỏi, nếu lấy Nam, tôi có phải sống như thế không? Có phải mỗi ngày đều phải cố tỏ ra hơn người, phải lo lắng xem hàng xóm nghĩ gì, họ hàng đánh giá sao?
Cuộc nói chuyện kéo dài gần hai tiếng.
Khi nhà trai ra về, mẹ tôi thở dài:
“Yêu nhau thì cố gắng, con ạ. Mẹ cũng lo, nhưng thôi, con đã chọn.”
Tôi nhìn mẹ.
Tôi nghĩ đến cảnh vài năm nữa, mẹ tôi sang nhà thông gia, có thể sẽ bị soi mói vì bộ quần áo, vì món quà. Tôi nghĩ đến việc mình phải đứng giữa hai bên, vừa làm dâu, vừa cố bảo vệ bố mẹ.
Tôi không sợ khó.
Tôi chỉ sợ người đàn ông bên cạnh mình không đủ bản lĩnh để cùng tôi đối diện.
Chiều hôm đó, Nam nhắn tin:
“Mẹ anh hơi kỹ tính thôi, chứ không có ý xấu.”
Tôi hỏi anh:
“Nếu sau này mẹ anh yêu cầu những thứ quá sức nhà em, anh có đứng về phía em không?”
Anh trả lời rất lâu.
“Anh ở giữa, khó lắm em.”
Chỉ một câu đó thôi.
Tôi gọi cho mẹ.
“Mẹ ơi… con không cưới nữa.”
Ở đầu dây bên kia, mẹ tôi im lặng rất lâu. Rồi bà hỏi khẽ:
“Vì chuyện sính lễ à con?”
Tôi lắc đầu, dù bà không nhìn thấy.
“Vì con nhìn thấy tương lai của mình trong đôi giày của mẹ anh ấy.”
Tối đó, tôi nhắn cho Nam:
“Em xin lỗi. Em không đủ can đảm bước vào một gia đình mà em biết mình sẽ phải gồng mình cả đời.”
Anh gọi lại, giọng hoảng hốt:
“Chỉ vì mẹ anh nói mấy câu mà em hủy hôn?”
Tôi nói thật:
“Không phải mấy câu nói. Là cách anh im lặng.”
Cuộc dạm ngõ hủy bỏ ngay trước khi kịp định ngày cưới.
Họ hàng hai bên xôn xao. Có người nói tôi quá đáng. Có người bảo tôi may mắn vì nhìn ra sớm.
Mẹ Nam gọi điện trách tôi “trẻ con, suy diễn”.
Nhưng tôi biết mình không hề bốc đồng.
Tôi đã nhìn thấy trong ánh mắt bà sự coi trọng hình thức hơn con người. Tôi đã nhìn thấy trong sự im lặng của Nam sự thỏa hiệp quen thuộc.
Hôn nhân không chỉ là tình yêu.
Nó là cách hai người cùng đối diện với gia đình, với áp lực, với những đòi hỏi vô hình.
Nếu ngay từ đầu tôi đã cảm thấy mình phải thu mình lại, phải dè chừng từng câu nói, thì liệu sau này tôi có hạnh phúc?
Có thể tôi đã bỏ lỡ một người đàn ông tốt.
Cũng có thể tôi đã tránh được một cuộc hôn nhân ngột ngạt.
Tôi không chắc.
Nhưng tôi biết, ngày hôm đó, khi nhìn thấy đôi giày mòn lệch nhưng vẫn cố đánh bóng, tôi đã hiểu một điều:
Tôi không muốn sống một cuộc đời phải gồng mình để vừa vặn với kỳ vọng của người khác.
Tôi muốn được là chính mình.
Và nếu phải chọn giữa một đám cưới hoành tráng nhưng đầy áp lực, và một lần hủy hôn bị người ta bàn tán, tôi chọn điều thứ hai.
Vì hôn nhân là chuyện cả đời.
Còn miệng đời, sớm muộn cũng sẽ quên thôi.