Tôi từng nghĩ cuộc đời mình chỉ có hai con đường: hoặc là bị người khác chèn ép, hoặc là trở thành kẻ đi chèn ép người khác.

Và tôi đã chọn con đường thứ hai.

Không phải vì tôi thích. Mà vì tôi không còn lựa chọn.

Tôi sinh ra ở một khu lao động nghèo, nơi mà trẻ con lớn lên cùng tiếng chửi thề, những trận đánh nhau và cả những lần công an gõ cửa lúc nửa đêm. Ba tôi mất sớm, mẹ tôi bán hàng rong nuôi tôi. Nhưng bà cũng không sống được lâu. Năm tôi mười bảy, bà mất vì bệnh, để lại tôi một mình giữa thành phố này.

Tôi bỏ học.

Lăn lộn đủ nghề.

Và rồi, tôi gặp đại ca.

Ông ta không phải kiểu người bạn thấy trên phim – không xăm trổ đầy người, không hét ra lửa. Ngược lại, ông ta nói chuyện nhẹ nhàng, ăn mặc chỉnh tề, nhưng ai trong giới cũng biết… ông ta là người không nên đụng vào.

Tôi bắt đầu làm cho ông ta.

Ban đầu chỉ là đi theo, học việc. Sau đó là thu tiền, đòi nợ, “nói chuyện” với những người chậm trả.

Tôi không tự hào.

Nhưng tôi cũng không thấy hối hận.

Ít nhất… tôi không còn là kẻ bị người khác bắt nạt.

—

Cho đến ngày hôm đó.

Đại ca gọi tôi lên.

– “Có một khoản nợ, mày đi xử lý.”

Tôi nhận tờ giấy.

Tên người vay: Nguyễn Thị Hồng.

Số tiền: 50 triệu.

Đã quá hạn ba tháng.

– “Lần này khó đấy. Con nợ già rồi, không có tiền. Nhưng tao không cần lý do. Mày hiểu chứ?”

Tôi gật đầu.

– “Dạ.”

– “Làm sao thì làm. Không lấy được tiền thì… lấy thứ khác.”

Tôi hiểu “thứ khác” là gì.

Đồ đạc. Nhà cửa. Hoặc… thứ gì đó có giá trị.

Tôi không hỏi thêm.

Công việc của tôi… là làm, không phải hỏi.

—

Địa chỉ nằm trong một con ngõ nhỏ.

Nhà cấp bốn cũ kỹ, tường bong tróc, cửa gỗ mục nát.

Tôi đứng trước cửa, gõ mạnh.

Không có tiếng trả lời.

Tôi gõ thêm lần nữa.

Một lúc sau, cửa hé mở.

Một bà cụ, tóc bạc trắng, gầy gò, đứng đó.

– “Cậu… tìm ai?”

Tôi nhìn bà, rồi nhìn lại tờ giấy.

– “Bà là Nguyễn Thị Hồng?”

Bà khựng lại.

Ánh mắt thoáng hoảng loạn.

– “Tôi… tôi…”

– “Tôi đến lấy tiền.”

Câu nói đó… tôi đã nói hàng trăm lần.

Nhưng lần này, không hiểu sao… nó nghe nặng hơn.

Bà im lặng vài giây, rồi mở cửa:

– “Cậu vào nhà đi…”

—

Bên trong… nghèo hơn tôi tưởng.

Một chiếc giường cũ.

Một cái bàn gỗ ọp ẹp.

Và ở góc nhà… một đứa bé đang nằm, người quấn chăn, mặt đỏ bừng.

Nó ho.

Ho đến mức người co lại.

Tôi nhìn, hơi cau mày:

– “Nó bị sao vậy?”

Bà cụ vội vàng:

– “Cháu tôi… nó sốt mấy hôm rồi… tôi đang tính đưa nó đi viện…”

– “Thế tiền đâu mà trả?”

Câu hỏi của tôi… lạnh lùng đến mức chính tôi cũng thấy khó chịu.

Bà cụ cúi đầu:

– “Tôi… tôi xin cậu khất thêm ít hôm…”

– “Ba tháng rồi.”

– “Tôi biết… nhưng… tôi thật sự không còn gì…”

Tôi nhìn quanh.

Đúng là… không còn gì.

Không tivi.

Không tủ lạnh.

Không có thứ gì đáng giá.

Chỉ có hai bà cháu… và cái nghèo bám chặt như số phận.

—

Tôi bước lại gần đứa bé.

Nó mở mắt, nhìn tôi.

Đôi mắt đó… khiến tôi khựng lại.

Không hiểu vì sao… tôi thấy quen.

– “Tên gì?”

– “Nó tên Nam…” – bà cụ trả lời.

– “Bố mẹ nó đâu?”

Bà cụ im lặng.

Rồi nói nhỏ:

– “Mẹ nó… mất rồi. Bố nó… bỏ đi.”

Tôi không hỏi thêm.

Những câu chuyện như vậy… tôi đã nghe quá nhiều.

—

Tôi đứng dậy.

– “Bà biết quy định rồi đấy. Không có tiền… thì phải có thứ khác.”

Bà cụ hoảng hốt:

– “Cậu… cậu đừng lấy gì… nhà tôi không còn gì đâu…”

– “Thế bà định trả kiểu gì?”

Bà run run:

– “Tôi… tôi sẽ làm… tôi sẽ đi làm…”

Tôi cười nhạt:

– “Bà làm gì được?”

Câu nói đó… vừa thốt ra, tôi đã thấy hối hận.

Nhưng tôi không rút lại.

Tôi không được phép mềm lòng.

—

Đúng lúc đó…

Đứa bé lên cơn co giật.

Bà cụ hét lên:

– “Nam! Nam ơi!”

Tôi giật mình.

Nó thở gấp, người run lên.

Tôi chưa từng thấy cảnh này… nhưng tôi biết nó không ổn.

– “Đưa nó đi viện!” – tôi nói.

– “Tôi… tôi không có tiền…”

Tôi đứng sững.

Một giây.

Hai giây.

Rồi tôi chửi thề.

– “Chết tiệt!”

Tôi bế thằng bé lên.

– “Đi!”

Bà cụ ngơ ngác:

– “Cậu…”

– “Đi viện!”

—

Tôi không nhớ mình đã lái xe nhanh thế nào.

Chỉ nhớ tiếng thở gấp của thằng bé… và tiếng bà cụ khóc phía sau.

Đến bệnh viện, bác sĩ đưa nó vào cấp cứu.

Tôi đứng ngoài, tay vẫn còn run.

Không phải vì sợ.

Mà vì… tôi không hiểu mình đang làm gì.

Tôi đến để đòi nợ.

Không phải để cứu người.

Một lúc sau, bác sĩ ra.

– “May mà đưa đến kịp. Cháu bị sốt cao, có dấu hiệu co giật. Phải nhập viện theo dõi.”

Bà cụ bật khóc.

Tôi thở phào.

– “Tiền viện phí…” – bác sĩ nói.

Tôi rút ví.

– “Bao nhiêu?”

Bà cụ nhìn tôi, sững sờ:

– “Cậu… cậu làm gì vậy?”

– “Trả tiền viện.”

– “Không… tôi không dám…”

Tôi quay sang bà:

– “Bà muốn nó chết à?”

Bà im lặng.

Nước mắt rơi.

—

Đêm đó, tôi ngồi ngoài hành lang bệnh viện.

Lần đầu tiên sau nhiều năm… tôi cảm thấy mình không giống mình.

Tôi nghĩ đến đại ca.

Nghĩ đến khoản nợ.

Nghĩ đến những gì sẽ xảy ra nếu tôi không hoàn thành công việc.

Nhưng rồi… tôi nhìn vào phòng bệnh.

Thằng bé đang ngủ.

Bà cụ ngồi bên cạnh, nắm tay nó.

Cảnh đó… khiến tôi nhớ đến mẹ tôi.

Ngày bà còn sống… cũng từng nắm tay tôi như vậy.

—

Sáng hôm sau, tôi quay lại gặp đại ca.

– “Tiền đâu?”

Tôi im lặng.

– “Không lấy được?”

– “Con nợ không có khả năng trả.”

– “Thế thì lấy thứ khác.”

Tôi nhìn thẳng vào ông ta:

– “Không có gì để lấy.”

– “Mày đang nói giúp nó?”

Tôi hít sâu:

– “Em sẽ trả.”

Không khí im lặng.

– “Mày nói gì?”

– “Khoản nợ đó… em trả.”

Đại ca cười.

– “Mày bị điên à?”

– “Không.”

– “50 triệu, không phải 50 nghìn.”

– “Em biết.”

– “Vì một bà già và một đứa trẻ… mày bỏ tiền túi ra?”

Tôi không trả lời.

Vì chính tôi… cũng không hiểu tại sao.

—

Tôi mất gần một năm… để trả hết số tiền đó.

Một năm làm việc gấp đôi.

Một năm không dám tiêu xài.

Một năm… mà nhiều lúc tôi tự hỏi mình có ngu không.

Nhưng mỗi lần tôi đến bệnh viện… rồi sau đó là căn nhà cũ đó…

Nhìn thằng bé khỏe dần…

Nghe nó gọi tôi là “chú”…

Tôi lại thấy… có lẽ mình không sai.

—

Ba năm sau.

Tôi rời khỏi công việc cũ.

Không phải vì tôi đột nhiên trở thành người tốt.

Mà vì tôi không muốn tiếp tục sống như vậy nữa.

Tôi mở một tiệm sửa xe nhỏ.

Không giàu.

Nhưng đủ sống.

Thằng bé giờ đã đi học.

Bà cụ vẫn vậy… nhưng khỏe hơn.

Tôi thỉnh thoảng ghé qua.

Không ai nhắc lại chuyện cũ.

—

Có người nói tôi dại.

Có người nói tôi giả tạo.

Có người bảo:

– “Trong xã hội này, mày không tàn nhẫn thì người khác sẽ tàn nhẫn với mày.”

Có thể họ đúng.

Nhưng tôi chỉ biết một điều…

Ngày hôm đó, nếu tôi quay lưng…

Có lẽ cả đời này… tôi sẽ không bao giờ ngủ yên.

Và đôi khi…

Giữa đúng và sai…

Không phải lúc nào cũng có một ranh giới rõ ràng.

Chỉ có lựa chọn…

Và cái giá phải trả cho lựa chọn đó.