Tôi vẫn nhớ rất rõ buổi chiều hôm đó. Một buổi chiều bình thường như bao ngày, nhưng lại là ngày mà gia đình tôi gần như vỡ ra thành hai nửa chỉ vì một câu nói.
Câu nói của chính tôi.
“Mẹ tắm đi rồi hẵng bế cháu… bẩn lắm.”
Nghe qua thì tưởng là lời nói hỗn hào của một đứa con trai với mẹ. Nhưng nếu ai biết toàn bộ câu chuyện phía sau, có lẽ họ sẽ hiểu vì sao tôi lại nói như vậy.
Vợ tôi tên Hạnh.
Hạnh là người phụ nữ hiền lành nhất mà tôi từng gặp. Chúng tôi quen nhau cách đây tám năm, hồi tôi còn làm kỹ sư cho một công ty xây dựng, còn cô ấy làm nhân viên bán hàng trong siêu thị.
Hạnh không xinh theo kiểu nổi bật. Nhưng cô ấy có một nét dịu dàng rất khó tả. Nói chuyện nhẹ nhàng, lúc nào cũng cười, và đặc biệt là rất thương người.
Lần đầu tôi đưa Hạnh về ra mắt gia đình, mẹ tôi nhìn cô từ đầu đến chân rất lâu.
Mẹ không nói gì lúc đó.
Nhưng khi Hạnh về rồi, mẹ mới hỏi tôi một câu:
“Nhà nó làm gì?”
Tôi trả lời thật:
“Bố mất rồi. Mẹ cô ấy làm công nhân vệ sinh môi trường.”
Mẹ tôi im lặng vài giây.
Rồi bà nói một câu mà đến bây giờ tôi vẫn nhớ rõ:
“Con trai mẹ học hành đàng hoàng, công việc ổn định… sao lại chọn con bé có hoàn cảnh như vậy?”
Tôi biết mẹ không phải người ác.
Chỉ là bà sống trong suy nghĩ cũ: môn đăng hộ đối.
Nhưng lúc đó tôi đã yêu Hạnh.
Và tôi không muốn bỏ cô ấy chỉ vì những định kiến như vậy.
Thời gian đầu, mẹ tôi không phản đối gay gắt.
Nhưng bà cũng không tỏ ra thân thiện.
Mỗi lần Hạnh đến chơi, mẹ chỉ nói vài câu xã giao rồi vào phòng.
Có lần tôi nghe mẹ nói với cô hàng xóm:
“Con bé đó cũng được… nhưng mẹ nó làm nghề quét rác. Nghĩ sao mà làm thông gia.”
Những lời đó Hạnh không nghe thấy.
Nhưng tôi nghe.
Và tôi thấy đau.
Sau hai năm yêu nhau, tôi quyết định cưới Hạnh.
Lúc đó mẹ tôi phản đối thật sự.
Bà nói thẳng:
“Nếu cưới nó, sau này con sẽ phải gánh cả cái nhà bên đó.”
Tôi chỉ nói một câu:
“Con cưới vợ, không phải cưới gia đình.”
Cuối cùng, mẹ cũng không cản nữa.
Nhưng từ ngày cưới, tôi biết trong lòng bà vẫn chưa chấp nhận Hạnh.
Mẹ vợ tôi – bà Lan – là người khiến tôi kính trọng nhất.
Bà đã hơn năm mươi, lưng lúc nào cũng hơi còng vì làm việc nặng.
Công việc của bà là quét rác đường phố.
Ngày nào cũng vậy, bốn giờ sáng bà đã dậy, mặc bộ đồng phục màu cam, đẩy chiếc xe rác đi khắp các con đường.
Có lần tôi dậy sớm đưa Hạnh về ngoại, nhìn thấy bà đang quét rác giữa trời lạnh.
Tôi hỏi:
“Mẹ làm nghề này lâu chưa?”
Bà cười:
“Gần hai mươi năm rồi con.”
Tôi hỏi tiếp:
“Vất vả vậy sao mẹ không nghỉ?”
Bà chỉ nói một câu đơn giản:
“Phải nuôi con ăn học chứ.”
Tôi nhìn đôi tay bà lúc đó.
Chai sần, nứt nẻ, đen sạm vì nắng gió.
Tự nhiên tôi thấy nghẹn.
Tôi nghĩ… nếu không có người như bà, chắc thành phố này đã ngập trong rác.
Nhưng xã hội lại nhìn họ bằng ánh mắt khác.
Sau khi cưới, vợ chồng tôi sống chung với mẹ tôi.
Hạnh rất cố gắng làm tròn vai con dâu.
Cô dậy sớm nấu ăn, dọn dẹp, chăm sóc mẹ chồng rất chu đáo.
Nhưng mẹ tôi vẫn lạnh nhạt.
Bà không mắng chửi.
Chỉ là… luôn giữ khoảng cách.
Có lần Hạnh nói với tôi trong phòng ngủ:
“Em biết mẹ chưa thích em. Nhưng em sẽ cố gắng.”
Tôi ôm cô ấy và nói:
“Rồi mẹ sẽ hiểu thôi.”
Lúc đó tôi thật sự tin như vậy.
Nhưng tôi đã nhầm.
Mọi chuyện trở nên căng thẳng khi Hạnh sinh con.
Đó là một bé trai kháu khỉnh.
Mẹ tôi rất thương cháu nội.
Nhưng bà lại bắt đầu thể hiện một điều khiến tôi khó chịu.
Bà không thích cho cháu về ngoại.
Lần đầu Hạnh nói muốn đưa con về thăm mẹ, mẹ tôi lập tức nói:
“Trẻ con sức đề kháng yếu. Đừng đưa nó đến chỗ… không sạch sẽ.”
Hạnh không hiểu ý.
Cô hỏi lại:
“Ý mẹ là sao ạ?”
Mẹ tôi nói thẳng:
“Mẹ con làm nghề quét rác. Người lúc nào cũng dính bụi bẩn. Mang cháu đến đó làm gì.”
Căn phòng im lặng.
Hạnh đứng sững.
Tôi thấy mắt cô ấy đỏ lên.
Nhưng cô không cãi.
Chỉ nói nhỏ:
“Dạ… để hôm khác.”
Đêm đó tôi hỏi vợ:
“Em buồn không?”
Hạnh cười gượng:
“Không sao đâu anh. Mẹ cũng chỉ lo cho cháu thôi.”
Nhưng tôi biết cô đang buồn.
Rất buồn.
Suốt gần một năm, con trai tôi chưa từng về ngoại.
Mẹ vợ tôi cũng chỉ dám đến thăm vài lần.
Mỗi lần đến, bà đều tắm rửa rất sạch, mặc bộ quần áo mới nhất.
Nhưng mẹ tôi vẫn tỏ vẻ khó chịu.
Bà thường nói những câu như:
“Người làm nghề đó… dù tắm mấy lần cũng không hết mùi.”
Tôi nghe mà nóng mặt.
Nhưng vì là mẹ, tôi cố nhịn.
Cho đến một ngày…
Hôm đó là chủ nhật.
Hạnh nói muốn đưa con về ngoại chơi một ngày.
Cô nói:
“Mẹ em nhớ cháu lắm.”
Tôi đồng ý ngay.
Nhưng khi Hạnh vừa nói với mẹ tôi, bà lập tức phản đối.
“Không được.”
Hạnh ngạc nhiên:
“Dạ? Sao vậy mẹ?”
Mẹ tôi nói thẳng:
“Nhà bên đó không sạch. Con nít dễ bệnh.”
Hạnh cố giải thích:
“Mẹ em giữ nhà sạch lắm…”
Nhưng mẹ tôi cắt ngang:
“Quét rác ngoài đường rồi về nhà, sạch kiểu gì?”
Không khí căng thẳng.
Hạnh im lặng.
Tôi nhìn vợ.
Nhìn đôi mắt đỏ hoe của cô.
Rồi tôi nhìn mẹ.
Bà đang bế cháu nội trên tay.
Đột nhiên, một suy nghĩ chạy qua đầu tôi.
Tôi đứng dậy.
Bước lại gần.
Và nói câu nói khiến cả căn phòng chết lặng:
“Mẹ tắm đi rồi hẵng bế cháu.”
Mẹ tôi sững người.
“Con nói cái gì?”
Tôi nhìn thẳng vào mắt bà.
Và nói tiếp:
“Bẩn lắm.”
Căn nhà im phăng phắc.
Mẹ tôi nhìn tôi như không tin vào tai mình.
“Con nói mẹ bẩn?”
Tôi gật đầu.
“Mẹ suốt ngày đi chợ, cầm tiền, cầm đồ… rồi bế cháu ngay. Không rửa tay. Không tắm. Bẩn lắm.”
Mẹ tôi run lên vì giận.
“Con đang bênh nhà bên đó đúng không?”
Tôi không né tránh.
Tôi nói:
“Mẹ biết không… người quét rác là người làm cho thành phố sạch.”
“Mẹ vợ con quét rác từ bốn giờ sáng mỗi ngày.”
“Nếu không có bà ấy, đường phố sẽ đầy rác.”
“Nhưng mẹ lại nói bà ấy bẩn.”
Giọng tôi bắt đầu run.
“Còn mẹ… ngồi trong nhà sạch sẽ, nhưng lại khinh thường người khác.”
“Vậy ai mới là người… bẩn?”
Mẹ tôi không nói gì nữa.
Bà đặt cháu xuống nôi.
Rồi đi thẳng vào phòng.
Cửa đóng sầm lại.
Hạnh kéo tay tôi:
“Anh sao lại nói vậy…”
Tôi thở dài.
“Anh không muốn nói vậy đâu. Nhưng nếu anh không nói… mẹ sẽ không bao giờ hiểu.”
Chiều hôm đó, chúng tôi vẫn đưa con về ngoại.
Mẹ vợ tôi nhìn thấy cháu thì mừng đến rơi nước mắt.
Bà ôm thằng bé vào lòng, cười mà mắt đỏ hoe.
Tôi nhìn cảnh đó…
Tự nhiên thấy nghẹn.
Một người bà phải chờ gần một năm mới được bế cháu mình.
Chỉ vì nghề nghiệp của bà.
Ba ngày sau, mẹ tôi chủ động gọi tôi.
Bà nói:
“Đưa cháu về nhà ngoại… mẹ đi cùng.”
Tôi ngạc nhiên.
Nhưng vẫn đồng ý.
Khi đến nơi, mẹ tôi bước vào căn nhà nhỏ của bà Lan.
Bà Lan vội vàng rót nước, tay run run.
Mẹ tôi nhìn bà rất lâu.
Rồi bất ngờ nói:
“Xin lỗi.”
Cả căn phòng im lặng.
Bà Lan bối rối:
“Chị nói gì vậy…”
Mẹ tôi thở dài:
“Tôi đã sai.”
“Tôi khinh thường nghề của chị.”
“Nhưng con trai tôi nói đúng.”
“Nếu không có những người như chị… thành phố này sẽ rất bẩn.”
Bà Lan đứng lặng.
Rồi hai người phụ nữ… cùng rơi nước mắt.
Đến bây giờ, mỗi khi nhớ lại câu chuyện đó, tôi vẫn tự hỏi:
Liệu tôi có quá đáng không khi nói với mẹ mình như vậy?
Có người nói tôi hỗn.
Có người lại nói tôi làm đúng.
Nhưng có một điều tôi chắc chắn.
Nghề nghiệp không làm một con người trở nên bẩn hay sạch.
Thứ thật sự bẩn…
Là sự khinh thường trong lòng người.
