Ngày bố mất, căn nhà nhỏ dột nát chìm trong tang tóc. Mẹ tôi, người phụ nữ không chịu nổi cảnh nghèo hèn và nợ nần chồng chất vì tiền thuốc thang cho chồng, đã lẳng lặng thu dọn quần áo bỏ đi ngay trong đêm mưa gió. Bà để lại hai chị em tôi chơ vơ bên cỗ quan tài lạnh lẽo chưa kịp chôn cất. Năm ấy, tôi 9 tuổi, con Mai em tôi mới lên 3.
Sau khi lo hậu sự cho bố nhờ sự quyên góp của hàng xóm, tôi quyết định đưa em về quê nội. Trong ký ức non nớt của tôi, bố từng kể quê nội ở cách đây hơn 300 cây số, ông bà có nhà ngói sân gạch rộng lắm. Tôi nghĩ, dù sao cũng là máu mủ, ông bà sẽ không nỡ bỏ rơi cháu mình.
Hai chị em, một lớn một bé, dắt díu nhau bắt xe đò, rồi đi bộ rạc cả cẳng chân. Con Mai đói lả, khóc ngặt nghẽo trên lưng tôi. Đến được cổng nhà ông bà nội, tôi như người chết đuối vớ được cọc. Nhưng cánh cổng sắt lạnh lùng ấy mở ra, và thứ tôi nhận được còn lạnh lùng hơn cả gió bùa đông.
Ông nội nhìn hai đứa cháu rách rưới, hôi hám, rồi hất hàm hỏi: “Chúng mày tìm ai?” Tôi mếu máo: “Ông ơi, con là cái Thu, con bố Hùng đây ạ. Bố con mất rồi, mẹ con bỏ đi rồi…”
Bà nội từ trong nhà chạy ra, nghe thấy thế thì mặt đanh lại. Bà không nhìn mặt cháu lấy một lần mà xua tay như đuổi tà: “Gớm, cái ngữ bố mày ngày xưa cãi tao bỏ đi theo gái, giờ chết rồi lại định đùn nợ đời về cho cái thân già này à? Nhà tao không thừa gạo nuôi lũ vịt giời. Cút, cút ngay!”
“Ông bà ơi, cháu xin ông bà, em Mai nó đói lắm…” Tôi quỳ xuống, dập đầu trên nền xi măng nóng rát.
“Đã bảo không là không! Lại còn mang cả cái con em sài đẹn kia về thì nuôi tốn cơm!” Ông nội quát lên rồi đóng sầm cửa lại. Tiếng chốt cửa lách cách khô khốc cắt đứt mọi hy vọng sống của hai chị em.
Tôi cõng em thất thểu lê bước. Trời bắt đầu tối sầm, bụng hai chị em sôi ùng ục. Đi được khoảng 500 mét, đến cuối xóm, tôi kiệt sức ngồi bệt xuống gốc đa, ôm em mà khóc.
“Này hai đứa, sao ngồi đây khóc thế?”
Một giọng nói khàn khàn vang lên. Đó là bà Mến, người phụ ữ bị tật ở chân, đi lại tập tễnh, sống trong túp lều lụp xụp ven đê. Bà làm nghề nhặt ve chai. Thấy hai chị em lem luốc, bà thương tình vẫy vào: “Vào đây, bà còn nồi cơm nguội với ít muối vừng, ăn tạm đi con”.
Bát cơm nguội ngắt nhưng với chị em tôi lúc đó là sơn hào hải vị. Tối hôm đó, bà Mến nhìn hai đứa ngủ co ro, thở dài rồi bảo: “Thôi, nếu không còn chỗ nào đi thì ở lại đây với bà. Bà ăn rau thì chúng mày ăn cháo, có rau cháo nuôi nhau qua ngày.”
Từ đó, chị em tôi trở thành con của “mẹ Mến”.
Cuộc sống nghèo khó vô cùng. Ba bà cháu chui rúc trong căn nhà dột nát. Bà Mến dù chân đau vẫn ngày ngày đạp xe cà tàng đi nhặt từng vỏ lon, bìa các tông nuôi hai chị em ăn học. Điều cay đắng nhất là nhà ông bà nội chỉ cách đó 500 mét. Hàng ngày tôi đi học vẫn ngang qua cổng nhà họ. Có lần, hàng xóm hỏi ông nội về chúng tôi, ông rít thuốc lào rồi bĩu môi: “Ôi dào, hai đứa trẻ ranh ăn xin đấy, bố mẹ nó chết đường chết chợ đâu rồi, dây mơ rễ má gì với nhà tôi đâu mà nhận.”
Câu nói ấy như mũi dao cứa vào tim tôi. Tôi thề với lòng mình, nhất định phải thành công để không ai dám khinh thường “lũ trẻ ăn xin” này nữa. Và quan trọng nhất, tôi phải báo hiếu người mẹ nuôi tật nguyền đã cưu mang chúng tôi.
20 năm trôi qua.
Trời không phụ lòng người. Chị em tôi nhờ nỗ lực hơn người, vừa làm vừa học, nay đều đã thành đạt. Tôi trở thành giám đốc một công ty xuất khẩu nông sản, còn Mai cũng đã có thu nhập tốt ở thành phố.
Ngày giỗ bố, chúng tôi đánh ô tô sang trọng về làng. Nhưng chúng tôi không về nhà ông bà nội, mà về túp lều tranh năm xưa – nơi giờ đây chúng tôi đã cho xây lại thành một căn nhà 2 tầng khang trang, ấm cúng cho mẹ Mến.
Để mừng thọ mẹ Mến và cảm ơn dân làng năm xưa đã giúp đỡ (khi thì củ khoai, khi thì manh áo cũ), chị em tôi quyết định làm 100 mâm cỗ linh đình mời cả làng đến chung vui. Tiếng nhạc xập xình, xe hơi đậu dài cả ngõ khiến cả làng xôn xao. Mẹ Mến ngồi trên ghế thượng thọ, rưng rưng nước mắt hạnh phúc.
Đúng lúc tiệc đang vui, bỗng nhiên có tiếng ồn ào ngoài cổng. Ông bà nội tôi – giờ đã già yếu, chống gậy tập tễnh – chen qua đám đông đi vào. Theo sau là mấy người cô chú (những người năm xưa cũng hùa vào đuổi chúng tôi đi).
Thấy tôi và Mai trong bộ vest sang trọng, mắt ông bà sáng rực lên. Bà nội lao đến, định nắm tay tôi nhưng tôi lùi lại một bước.
“Thu! Mai! Ông bà đây mà. Ôi chao, quý hóa quá, cháu tôi giờ thành đạt thế này rồi cơ à.” Bà nội cười hỉ hả, hàm răng rụng gần hết.
Ông nội thì hắng giọng, ra vẻ bề trên: “Hai đứa về mà không qua chào ông bà tổ tiên là không được đâu nhé. Thôi, chuyện cũ bỏ qua. Giờ chúng mày giàu có rồi, nghe nói làm cả trăm mâm cỗ khao người dưng. Ông bà già yếu rồi, lại đang nợ tiền xây lại cái từ đường cho bố mày. Ông bà tính rồi, hai đứa đưa ông bà 200 triệu, coi như là tiền báo hiếu và đóng góp cho dòng họ. Dù sao thì chúng tao đẻ ra bố mày thì mới có chúng mày ngày hôm nay.”
Cả rạp cưới im phăng phắc. Mọi người ngừng ăn, đổ dồn ánh mắt về phía chúng tôi. Ai cũng biết câu chuyện năm xưa, họ chờ xem tôi xử lý thế nào. Mẹ Mến lo lắng nắm chặt tay tôi, sợ tôi làm điều thất lễ.
Tôi dìu mẹ Mến ngồi xuống, rồi quay sang nhìn thẳng vào mắt ông bà nội. Ánh mắt tôi bình thản nhưng sắc lạnh.
“Thưa ông, thưa bà. 200 triệu với cháu bây giờ không lớn. Cháu có thể từ thiện cả tỷ đồng cho trại trẻ mồ côi, xây cầu cho dân làng đi lại.”
Ông bà nội nghe thấy thế thì gật gù đắc ý, tưởng vớ bở.
“Nhưng…” Tôi cao giọng, dõng dạc nói tiếp. “Số tiền này là mồ hôi nước mắt của ‘lũ trẻ ăn xin’, ‘lũ vịt giời’ mà 20 năm trước ông bà đã đuổi ra khỏi cửa. Ông bà từng nói trước cả làng rằng chúng cháu là người dưng nước lã, không cha không mẹ cơ mà?”
Mặt ông bà nội bắt đầu biến sắc, đỏ gay rồi chuyển sang tím tái.
Tôi chỉ tay sang mẹ Mến: “Người sinh ra chúng cháu là bố mẹ, nhưng người cho chúng cháu mạng sống lần thứ hai là người phụ nữ tàn tật ngồi kia. Lúc chúng cháu đói lả, ông bà ở trong nhà cao cửa rộng ăn mâm cao cỗ đầy, còn mẹ Mến nhường bát cơm nguội duy nhất cho chúng cháu. Ông bà bảo ‘có tao đẻ ra bố mày mới có mày’, đúng, nhưng ‘công sinh không bằng công dưỡng’. Một cái cây bị vứt ra đường, nếu không có người tưới nước thì nó chết khô từ lâu rồi, làm gì còn ngày hôm nay mà đơm hoa kết trái để ông bà đến đòi hái quả?”
Tôi rút trong túi ra một phong bao lì xì đỏ, bên trong chỉ có đúng 20 ngàn đồng – số tiền tương đương với mấy mớ rau mẹ Mến bán ngày xưa để mua gạo cho chúng tôi.
“Cháu biếu ông bà 20 ngàn này, coi như trả nghĩa ‘huyết thống’ mà ông bà nhắc đến. Còn 200 triệu kia, hay cả gia tài này, cháu chỉ dành để phụng dưỡng người Mẹ thực sự của chúng cháu thôi. Mời ông bà về cho!”
Ông bà nội run bẩy bẩy, không nói được câu nào vì quá xấu hổ. Ông nội ôm ngực, còn bà nội thì cúi gằm mặt, lủi thủi quay lưng đi thẳng ra cổng giữa những tiếng xì xào chỉ trỏ của dân làng.
“Nói hay lắm con ơi!” Một cụ cao niên trong làng hét lớn. “Đúng là gieo nhân nào gặt quả nấy!”
Cả rạp tiệc vỗ tay rầm rào như sấm dậy. Tôi quay lại ôm lấy mẹ Mến, người đang khóc nấc lên vì xúc động. Tôi biết, mình đã làm đúng. Huyết thống là thiêng liêng, nhưng tình người và sự hy sinh mới là thứ đáng trân trọng nhất trên đời.
