Tôi vẫn nhớ rất rõ cái buổi chiều hôm đó – một buổi chiều mà có lẽ suốt phần đời còn lại tôi cũng không thể nào quên được.
Cha tôi năm đó đã ngoài bảy mươi. Ông gầy đi nhiều, tóc bạc gần hết, lưng bắt đầu còng xuống. Sau khi mẹ mất được ba năm, ông sống một mình ở căn nhà cũ ngoài quê. Ba anh em tôi thì mỗi người một nơi: anh cả Hùng ở thành phố lớn, làm kinh doanh; anh hai Tuấn có xưởng cơ khí nhỏ; còn tôi – thằng út tên Nam – làm nhân viên kỹ thuật, lương tháng chỉ đủ sống.
Ngày hôm đó, cha gọi cả ba anh em về quê, nói có chuyện quan trọng.
Tôi còn nhớ lúc bước vào nhà, không khí rất lạ. Cha ngồi ở chiếc bàn gỗ cũ, trước mặt là một tờ giấy. Ông nhìn chúng tôi rất lâu rồi mới nói:
“Cha già rồi… có chuyện này cần nhờ các con.”
Anh cả Hùng cười nhẹ:
“Cha cứ nói đi, có gì đâu mà nghiêm trọng vậy.”
Cha chậm rãi đẩy tờ giấy về phía chúng tôi.
“Cha đang nợ người ta… chín trăm triệu.”
Cả ba anh em đều sững lại.
Anh hai Tuấn gần như bật dậy.
“Chín trăm triệu? Cha vay lúc nào?”
Cha cúi đầu.
“Ba năm trước… lúc mẹ tụi con bệnh nặng.”
Căn phòng bỗng im lặng đến nghẹt thở.
Tôi nhớ lại những tháng ngày mẹ nằm viện. Khi đó, chúng tôi mỗi người góp một ít, nhưng ai cũng khó khăn. Mẹ phải chạy thận, rồi phẫu thuật, rồi thuốc men… số tiền lúc đó lớn đến mức không ai dám nghĩ tới.
Cha nói tiếp, giọng rất nhỏ:
“Cha vay để cứu mẹ tụi con… nhưng cuối cùng vẫn không giữ được.”
Anh cả cầm tờ giấy lên đọc. Đó là giấy vay tiền viết tay, có chữ ký của cha và người cho vay.
900.000.000 đồng.
Anh cả đặt tờ giấy xuống, thở dài.
“Cha… sao lúc đó không nói với tụi con?”
Cha cười buồn.
“Cha biết tụi con cũng khó khăn.”
Một lúc sau, anh hai Tuấn lên tiếng trước.
“Nhưng giờ tụi con cũng đâu có khá hơn. Chín trăm triệu đâu phải ít.”
Anh cả Hùng gật đầu.
“Đúng đó cha. Con còn đang vay ngân hàng mua nhà. Mỗi tháng trả lãi muốn chết.”
Cha im lặng.
Tôi nhìn ông, thấy ánh mắt ông hơi run.
Ông nói rất chậm:
“Cha không bắt các con trả hết… chỉ mong mỗi đứa gánh một phần.”
Anh hai lắc đầu ngay.
“Con chịu thật, cha. Xưởng con đang nợ tiền máy móc.”
Anh cả cũng khoanh tay lại.
“Con cũng không kham nổi đâu. Chín trăm triệu chia ba vẫn là ba trăm triệu. Con còn hai đứa nhỏ.”
Căn nhà bỗng trở nên lạnh ngắt.
Cha không nói gì thêm.
Ông chỉ ngồi đó, hai bàn tay đặt lên nhau, gầy guộc.
Tôi nhìn hai anh mình. Trong lòng bỗng thấy rất khó tả.
Không phải tôi giàu.
Không phải tôi có tiền.
Thậm chí tôi là người nghèo nhất trong ba anh em.
Nhưng… người ngồi trước mặt chúng tôi là cha.
Người đã nuôi cả ba đứa lớn lên.
Tôi nuốt khan một cái rồi nói:
“Cha… con trả.”
Hai anh quay phắt sang nhìn tôi.
“Nam, mày điên à?” – anh hai nói.
Anh cả nhíu mày:
“Mày lấy đâu ra tiền?”
Tôi cũng không biết nữa.
Nhưng tôi vẫn nói:
“Con sẽ tìm cách.”
Cha nhìn tôi rất lâu.
Ánh mắt ông lúc đó… tôi không bao giờ quên.
Vừa ngạc nhiên.
Vừa đau.
Vừa… có gì đó như biết ơn.
Anh cả bật cười.
“Thằng này đúng là ngu. Lương tháng mười mấy triệu mà đòi gánh chín trăm triệu.”
Anh hai cũng lắc đầu.
“Sau này đừng có than nghèo với tụi tao.”
Tôi không cãi.
Chỉ quay sang nói với cha:
“Cha dọn lên thành phố ở với con.”
Cha ngạc nhiên.
“Cha ở quê quen rồi.”
Tôi nói:
“Con không yên tâm.”
Cuối cùng, cha theo tôi lên thành phố.
Căn nhà của tôi chỉ là căn nhà cấp bốn nhỏ xíu trong hẻm. Vợ tôi – Lan – lúc đầu cũng bất ngờ khi nghe chuyện.
Cô ấy hỏi:
“Anh định gánh thật à?”
Tôi gật đầu.
Lan im lặng rất lâu rồi nói:
“Thôi… đã là cha thì mình lo.”
Tôi biết lúc đó cô ấy cũng lo lắm.
Từ ngày cha lên ở cùng, cuộc sống của tôi thay đổi hẳn.
Ban ngày tôi đi làm.
Tối về lại chạy xe ôm công nghệ.
Cuối tuần thì sửa điện thuê.
Mỗi tháng cố gắng gom góp một ít gửi cho chủ nợ của cha.
Có tháng chỉ trả được năm triệu.
Có tháng mười triệu.
Chủ nợ nhiều lúc cũng khó chịu.
Nhưng vẫn chấp nhận.
Cha thấy vậy thì buồn lắm.
Nhiều lần ông nói:
“Hay thôi con… để cha về quê.”
Tôi lắc đầu.
“Cha ở đây với con.”
Một năm trôi qua rất nhanh.
Một năm đó… tôi gần như kiệt sức.
Có những đêm chạy xe đến hai giờ sáng.
Về tới nhà chỉ muốn ngã xuống.
Nhưng sáng hôm sau vẫn phải dậy đi làm.
Có lần vợ tôi nhìn tôi ngủ gục trên bàn ăn mà khóc.
Cha cũng thấy.
Ông không nói gì.
Chỉ lặng lẽ phụ tôi quét nhà, nấu cơm, trông cháu.
Rồi đúng một năm sau.
Một buổi sáng chủ nhật.
Cha gọi tôi ra bàn.
Ông đưa cho tôi một tờ giấy A4.
“Con đọc đi.”
Tôi tưởng là giấy đòi nợ mới.
Tay tôi run run cầm lên.
Nhưng khi đọc dòng đầu tiên…
Chân tôi bỗng mềm nhũn.
Đó là giấy xác nhận…
XÓA NỢ.
Bên dưới có chữ ký của người cho vay.
Và một dòng chữ viết tay:
“Khoản nợ 900 triệu đã được thanh toán đầy đủ từ trước.”
Tôi không hiểu gì cả.
“Cha… cái này là sao?”
Cha nhìn tôi.
Ông thở dài.
“Thật ra… cha không còn nợ ai nữa.”
Tôi sững sờ.
“Nhưng… giấy nợ…”
Cha nói chậm rãi:
“Ba năm trước, cha vay thật. Nhưng sau khi mẹ con mất… cha đã bán một mảnh đất và trả hết.”
Tôi cảm giác đầu óc mình quay cuồng.
“Vậy tại sao…”
Cha nhìn thẳng vào tôi.
Ánh mắt ông rất buồn.
“Cha chỉ muốn biết… khi cha không còn gì… các con sẽ đối xử với cha thế nào.”
Tôi đứng không vững.
Tôi hiểu rồi.
Tất cả… chỉ là một phép thử.
Cha nói tiếp:
“Cha không ngờ… hai anh con lại từ chối nhanh như vậy.”
Ông quay sang nhìn tôi.
“Còn con… lại dám gánh.”
Tôi không biết phải nói gì.
Trong lòng vừa tức… vừa buồn… vừa nhẹ nhõm.
Cha đưa thêm một tờ giấy nữa.
Lần này là giấy chuyển nhượng.
Một mảnh đất ở quê.
Giá trị… hơn mười tỷ.
Tôi gần như không thở nổi.
“Cha… cái này…”
Cha nói:
“Cha đã bán một phần đất để trả nợ từ lâu. Phần còn lại cha để dành.”
Ông đặt tờ giấy vào tay tôi.
“Giờ cha cho con.”
Tôi lập tức lắc đầu.
“Con không lấy.”
Cha cười.
“Con phải lấy.”
Tôi nói gần như bật khóc:
“Con giúp cha đâu phải vì cái này.”
Cha gật đầu.
“Cha biết.”
Ông nhìn ra ngoài cửa sổ.
Giọng ông trầm xuống.
“Chính vì vậy… cha mới cho con.”
Một tuần sau, chuyện này lan ra trong gia đình.
Anh cả và anh hai biết được.
Họ đến nhà tôi.
Cả hai đều rất sốc.
Anh cả nói:
“Cha… sao cha lại làm vậy? Tụi con đâu biết.”
Cha chỉ trả lời một câu.
“Vì vậy mới gọi là thử lòng.”
Không khí hôm đó rất căng thẳng.
Anh hai nói:
“Nam may mắn thôi.”
Tôi không đáp.
Nhưng trong lòng tôi hiểu.
Chuyện này… rồi sẽ còn gây tranh cãi rất lâu.
Có người nói cha tôi quá tàn nhẫn khi thử lòng con cái như vậy.
Có người nói hai anh tôi vô tâm.
Cũng có người bảo tôi chỉ là kẻ gặp may.
Nhưng với tôi…
Sau tất cả…
Điều ám ảnh nhất không phải là mảnh đất mười tỷ.
Mà là khoảnh khắc hôm đó…
Khi cha đưa tờ giấy nợ cho ba anh em…
Và cả căn phòng im lặng đến mức…
Tôi có thể nghe rõ tiếng trái tim ông già của mình đang… vỡ ra từng chút một.
