Những đoạn video ghi lại vệt sáng nhanh chóng được chia sẻ trên mạng xã hội, thu hút sự chú ý của đông đảo người dùng. Theo hình ảnh được đăng tải, vệt sáng kéo dài, phát ra ánh sáng trắng xanh rồi vụt qua bầu trời trong thời gian ngắn.
Người dân tại nhiều địa phương như Sơn La, Hải Phòng, Quảng Ninh, Hà Nội, Bắc Ninh… cho biết đã quan sát được hiện tượng này. Việc nhiều camera ở những khu vực cách nhau hàng chục km cùng ghi lại vệt sáng khiến không ít người tò mò, đưa ra các nhận định khác nhau về nguồn gốc của hiện tượng.
Nhiều khả năng là quả cầu lửa trong giai đoạn mưa sao băng Taurids
Lý giải về hiện tượng, nhà nghiên cứu Đặng Vũ Tuấn Sơn, Chủ tịch Hội Thiên văn và Vũ trụ học Việt Nam (VACA), cho biết vệt sáng nhiều khả năng là một sao băng loại đặc biệt sáng, thường được gọi là quả cầu lửa (fireball), chứ không phải sao chổi như một số nhận định trên mạng xã hội.
Theo ông Sơn, sao băng thông thường hình thành khi những thiên thạch có kích thước rất nhỏ đi vào khí quyển Trái Đất và bị nung nóng, bốc cháy. Trong khi đó, quả cầu lửa là hiện tượng do những thiên thạch có kích thước lớn hơn gây ra, tạo nên vệt sáng nổi bật và có độ sáng vượt trội so với sao băng thông thường.
Đáng chú ý, hiện tượng lần này được ghi nhận tại nhiều địa phương cách nhau ít nhất hàng chục km. Điều đó cho thấy đây là một quả cầu lửa có độ sáng đủ lớn để người dân ở nhiều khu vực khác nhau cùng quan sát được, một hiện tượng tương đối hiếm gặp.
Một điểm đáng chú ý khác là thời điểm xuất hiện vệt sáng trùng với giai đoạn diễn ra mưa sao băng Taurids. Đây là trận mưa sao băng có mật độ không lớn, nhưng đôi khi ghi nhận những quả cầu lửa đặc biệt sáng. Hiện tượng này từng xuất hiện trong những năm trước và thường được gọi là “Halloween Fireball” (quả cầu lửa đêm Halloween) do có thời điểm xuất hiện gần dịp lễ Halloween.
Vì sao vệt sáng có màu trắng xanh?
Theo nhà nghiên cứu Đặng Vũ Tuấn Sơn, màu sắc thể hiện trong các đoạn video chưa chắc phản ánh hoàn toàn màu sắc thực tế của sao băng. Ánh sáng phát ra có thể phụ thuộc vào thành phần vật chất của thiên thạch, nhiệt độ trong quá trình đi vào khí quyển cũng như sự tương tác với các thành phần khí quyển.
Một số nguyên tố, trong đó có sắt, có thể phát ra ánh sáng ở những bước sóng khác nhau tùy theo nhiệt độ khi bị nung nóng. Bên cạnh đó, các thành phần trong khí quyển như nitơ và oxy cũng có thể tham gia quá trình phát sáng khi tương tác với vật chất từ thiên thạch.
Sự kết hợp giữa thành phần vật chất, điều kiện nhiệt độ và mức độ tương tác với khí quyển góp phần tạo nên màu sắc của sao băng. Vận tốc của vật thể cũng là yếu tố đáng lưu ý. Khi lao vào khí quyển với tốc độ cao, quá trình va chạm và nung nóng diễn ra mạnh hơn, trong một số điều kiện có thể làm tăng tỷ lệ phát xạ ở vùng bước sóng xanh.
Mưa sao băng Nam Taurids vốn không có mật độ sao băng dày đặc như một số trận mưa sao băng nổi tiếng khác. Tuy nhiên, điểm đặc biệt của hiện tượng này là thỉnh thoảng xuất hiện những sao băng có độ sáng rất lớn, tạo thành các vệt sáng dễ dàng quan sát bằng mắt thường.
Các chuyên gia khuyến nghị người yêu thiên văn có thể tiếp tục theo dõi bầu trời trong những đêm đầu tháng 11. Để tăng khả năng quan sát, nên lựa chọn những khu vực ít ánh sáng nhân tạo, có tầm nhìn rộng và thông thoáng. Người quan sát cũng có thể ghi lại thời gian, vị trí và hướng di chuyển của vệt sáng nhằm cung cấp thêm dữ liệu phục vụ việc xác minh hiện tượng.
Sao băng khác sao chổi như thế nào?
Để phân biệt sao băng với sao chổi, ông Đặng Vũ Tuấn Sơn cho biết sao băng thường tạo thành những vệt sáng vụt qua rất nhanh trên bầu trời, thông thường chỉ kéo dài dưới 2 giây khi thiên thạch nhỏ đi vào khí quyển Trái Đất. Riêng những quả cầu lửa có thể tồn tại lâu hơn do vật thể có kích thước lớn hơn và cần nhiều thời gian hơn để cháy hết.
Trong khi đó, sao chổi là những vật thể có kích thước lớn hơn rất nhiều, thậm chí có thể tương đương các tiểu hành tinh trong Hệ Mặt Trời. Chúng có nguồn gốc từ những vùng rất xa của Hệ Mặt Trời.
Khi tiến lại gần Mặt Trời, băng trên sao chổi nóng lên và bốc hơi dưới tác động của bức xạ, gió Mặt Trời, tạo thành phần đuôi đặc trưng. Khác với sao băng, sao chổi không lao vào khí quyển Trái Đất. Do ở khoảng cách rất xa, chuyển động của sao chổi trên bầu trời thường diễn ra chậm đến mức mắt thường khó nhận ra sự dịch chuyển trong thời gian ngắn.
Vì vậy, một vệt sáng xuất hiện đột ngột, di chuyển nhanh rồi biến mất trong vài giây như hình ảnh được ghi nhận tại nhiều tỉnh, thành miền Bắc phù hợp với đặc điểm của hiện tượng sao băng hơn là sao chổi.
Nguồn https://s1.kenhthethao.vn/p/chuyen-gia-ly-giai-ve-vet-sang-ky-la-tren-bau-troi-nhieu-tinh-thanh-mien-bac-140913?utm_source=blogtamsu_tracking&utm_campaign=hoanganh
