Chương 1: Sức Nặng Của Mâm Cỗ Ngày Mùng Hai Tết
Gian nhà gỗ ba gian thơm nức mùi nhang trầm, nhưng bầu không khí trong phòng khách lại ngột ngạt đến mức tưởng như một đốm lửa nhỏ cũng đủ làm bùng lên một ngọn lửa dữ dội.
Tôi đặt đôi đũa xuống mặt bàn gỗ lim kêu lên một tiếng trắc nhẹ nhàng. Nụ cười trên môi tôi vẫn giữ nguyên, nhưng ánh mắt dịu dàng, nhẫn nại thường ngày đã hoàn toàn biến mất. Thay vào đó là một sự tĩnh lặng đến lạnh người – cái tĩnh lặng của một người phụ nữ đã chạm đến giới hạn tận cùng của sự chịu đựng.
Mẹ chồng tôi, bà Cúc, đang cầm đĩa cá trắm rán giòn bằng chiếc gậy trúc tựa bên sườn ghế. Cô Ba – người vừa chê thịt bò dai và cá lắm xương – vẫn ung dung tựa lưng vào ghế sofa bọc da sang trọng, tay vuốt ve chiếc túi xách hàng hiệu trị giá cả trăm triệu đồng. Còn cô Út thì đang dùng khăn giấy lau chiếc đũa bạc, gương mặt trang điểm kỹ lưỡng tràn ngập sự coi thường.
Chồng tôi – anh Nam – ngẩng đầu lên nhìn tôi, ánh mắt đong đầy sự lúng túng và lo sợ. Anh thò tay dưới gầm bàn, khẽ chạm vào tà áo bông cũ kỹ của tôi, giọng thì thầm van lơn: “Hạnh… em… thôi mà em, ngày Tết…”
Tôi nhẹ nhàng kéo vạt áo ra khỏi tay anh. Tôi không giận anh. Anh là một người chồng hiền lành, hiếu thảo, một người thợ cơ khí quanh năm bán lưng cho đất, bán mặt cho mồi lửa hàn. Nhưng chính sự hiền lành đến mức nhu nhược của anh, cộng với sự “biết điều” quá mức của tôi suốt mười năm qua, đã biến hai vợ chồng tôi thành những kẻ phục dịch không công, bị coi thường ngay trong chính căn nhà mà chúng tôi dốc lòng chăm sóc.
“Cô Ba, cô Út,” tôi cất giọng. Tiếng nói của tôi không gay gắt, không gào xáo, mà rành rọt, âm vang rõ ràng trong không gian tĩnh lặng. “Hôm nay là mùng 2 Tết, hai cô về ăn bữa cơm đoàn viên với mẹ, hai vợ chồng tôi rất mừng. Nhưng nghe hai cô chê nem nguội, chê bò dai, chê cá trắm nhiều xương… tôi chợt cảm thấy mình thật vụng dại.”
Cô Út bĩu môi, thản nhiên tiếp lời: “Thì em nói thật thôi mà chị dâu. Nhà em ăn uống quen chuẩn vị rồi, đồ nguội với đồ rẻ tiền ăn vào đau bụng lắm. Chị dâu làm dâu mười năm rồi mà đi chợ tính toán kém thế.”
“Đúng đấy,” tôi gật đầu, nụ cười càng thêm sâu cay. “Tôi kém lắm. Bò Úc, bò Mỹ, cá hồi phi lê mười mấy triệu một cân như ở nhà hai cô, đồng lương công nhân cơ khí của anh Nam và tiền may gia công của tôi làm sao mua nổi? Đĩa thịt bò trên bàn này là phần thăn ngon nhất mà vợ chồng tôi phải dậy từ 4 giờ sáng ngày mùng 1 ra chợ xếp hàng mới mua được. Con gà kia là gà đồi chính hiệu, tiền mua hết gần một triệu đồng. Tổng mâm cỗ hôm nay hết tròn ba triệu năm trăm nghìn đồng – đúng bằng nửa tháng lương may gia công của tôi.”
Cô Ba hừ nhẹ một tiếng: “Có ba triệu mấy mà chị dâu làm như to lắm. Lần sau thiếu tiền thì cứ bảo em một tiếng, em cho vài triệu mà mua đồ đàng hoàng.”
“Tôi chưa nói xong, cô Ba ạ,” tôi ngắt lời cô ta, ánh mắt xoáy thẳng vào đôi mắt đang tô mascara cầu kỳ. “Hai cô về đây ăn Tết, mang theo xe hơi sang trọng, mang bánh ngoại, rượu Tây biếu mẹ. Nhưng hai cô có nhớ không… sáu tháng trước, mẹ bị tai biến nhẹ phải nằm viện tỉnh nửa tháng, tiền viện phí và tiền xét nghiệm hết năm mươi hai triệu. Tôi gọi điện cho cô Ba, cô bảo công ty đang kẹt vốn, chỉ chuyển biếu mẹ năm triệu. Tôi gọi cho cô Út, cô Út bảo bận đưa gia đình đi du lịch Châu Âu, chuyển biếu mẹ ba triệu. Số tiền còn lại – bốn mươi bốn triệu – hai vợ chồng tôi phải rút toàn bộ tiền tiết kiệm định sửa lại cái mái nhà bị dột để đóng cho bệnh viện!”
Nét mặt cô Ba bắt đầu cứng lại. Cô Út trừng mắt, mặt đỏ bừng vì bất ngờ trước việc tôi công khai con số mà bấy lâu nay họ cố tình lờ đi.
Bà Cúc ngơ ngác nhìn tôi: “Hạnh… sao con lại…”
“Mẹ để con nói hết ạ,” tôi quay sang nhìn mẹ chồng, ánh mắt đong đầy sự chua chát. “Mỗi tháng, tiền thuốc huyết áp của mẹ hết hai triệu ba. Tiền sữa, tiền bỉm, tiền thuê người châm cứu cho mẹ hết hơn bốn triệu. Tổng cộng một tháng chi phí cho mẹ là gần bảy triệu đồng. Lương anh Nam sáu triệu, lương con năm triệu. Vợ chồng con chắt chiu từng đồng, không dám mua cho hai đứa nhỏ cái áo mới tử tế, chỉ để mẹ có đủ thuốc uống, đủ sữa uống để chân mẹ bớt đau. Suốt ba năm qua, hai cô em đây – mỗi tháng đi du lịch một lần, mua chiếc túi bằng cả năm lương của vợ chồng con – gửi cho mẹ được bao nhiêu tiền?”
Cả bàn ăn chìm vào một khoảng không im lặng đáng sợ. Hai người chồng của hai cô em – vốn đang ngồi nhâm nhi ly rượu ngoại – lặng lẽ đặt ly xuống, mặt tái dại vì ngượng phùng.
“Một năm, cô Ba gửi cho mẹ mười triệu vào dịp Tết. Cô Út gửi cho mẹ một cây giò với hai hộp yến,” tôi tiếp tục kê khai, từng từ từng chữ như những viên đá gieo xuống mặt hồ phẳng lặng. “Thế nhưng mỗi lần hai cô về, xe ô tô đỗ chật sân, hai cô lại dạy bảo vợ chồng tôi phải phụng dưỡng mẹ thế này, phải nấu ăn thế kia cho hợp vị. Bò Úc, cá hồi hai cô ăn hàng ngày ngon lắm, nhưng sao lúc mẹ nằm viện, không thấy hai cô mua một cân cá hồi hay một đĩa bò Úc nào mang vào viện cho mẹ?”
“Chị… chị ăn nói cái kiểu gì thế hả?!” Cô Út đập mạnh tay xuống bàn, chiếc vòng ngọc bích trên cổ tay kêu lách cách. “Chị là dâu trưởng, chị nuôi mẹ là trách nhiệm của chị! Chị đem vài đồng tiền ra tính toán với em chồng à? Mẹ xem con dâu mẹ kìa!”
“Tôi tính toán?” Tôi cười lớn, một tiếng cười khan đát nghẹn ngào. “Nếu tôi tính toán, tôi đã không thức từ 5 giờ sáng, gạt nước mắt chịu đựng sự chỉ đạo của mẹ để nấu mâm cỗ này! Nếu tôi tính toán, tôi đã không ký tên vay nợ ngân hàng năm mươi triệu để đưa mẹ đi chữa mắt năm ngoái mà không đòi hai cô một đồng nào! Tôi im lặng mười năm qua không phải vì tôi ngu ngốc, không phải vì tôi sợ hai cô giàu có. Tôi im lặng vì tôi thương anh Nam, tôi muốn giữ cái gọi là ‘gia đình êm ấm’ cho mẹ!”
Tôi đứng dậy, chỉnh lại tà áo bông cũ kĩ, quay sang nhìn mẹ chồng đang ngồi thẫn thờ trên ghế.
“Mẹ ạ, hôm nay mẹ bảo thịt bò hơi dai, lần sau phải mua loại bò Úc như cô Út nói. Con xin lỗi mẹ, đồng lương công nhân của con không đủ sức mua bò Úc nữa rồi. Từ mùng 2 Tết này, con xin phép trả lại vị trí ‘dâu trưởng hoàn hảo’ cho hai cô em gái giàu có của anh Nam.”
Nói xong, tôi cất bước đi thẳng ra phía cửa bếp, để lại sau lưng một mâm cỗ đầy đặn đang nguội dần và một căn phòng khách chìm trong sự bàng hoàng, xấu hổ đến tột cùng.
Chương 2: Cơn Địa Chấn Mùng Hai Tết Và Sự Sụp Đổ Của Mặt Nạ “Hiếu Thảo”
Tôi bước ra căn bếp nhỏ đằng sau nhà. Gió mùa đông bắc lùa qua khe cửa gỗ làm sống lưng tôi lạnh ngắt, nhưng trong lòng tôi lại dấy lên một sự thanh thản chưa từng có suốt mười năm qua.
Những lời giãi bày tưởng như bộc phát ấy thực chất là những giọt nước tràn ly tích tụ từ hàng trăm ngày đêm nhẫn nại. Tôi nhìn vào chiếc chảo mỡ còn vương vài vệt nem rán, lòng tự hỏi: Rốt cuộc, sự “biết điều” của một người phụ nữ trong gia đình chồng có giá trị gì khi nó chỉ đổi lại sự coi thường và coi đó là điều hiển nhiên?
Trong nhà trên, tiếng tranh cãi bắt đầu bùng nổ.
Không còn sự êm đềm giả tạo của ngày Tết. Tiếng đập bàn, tiếng khóc lóc và những lời trách móc qua lại vang lên xé tan không khí yên bình của xóm nhỏ.
“Mẹ xem con dâu mẹ kìa! Nó khinh thường chị em con! Nó cậy nó nuôi mẹ rồi nó nhục mạ chị em con trước mặt chồng con!” Tiếng cô Út gào lên cay đắng.
“Út! Câm miệng lại!”
Đó là tiếng của anh Nam. Lần đầu tiên sau mười năm làm chồng, anh cất giọng quát đứa em gái cưng của mình bằng một chất giọng đanh thép, ngập tràn sự giận dữ mà tôi chưa từng nghe thấy.
“Anh Nam! Anh vì một đứa con dâu mà quát em gái anh à?!” Cô Ba cũng lên tiếng, giọng run rẩy vì tự ái.
“Các em có coi chị Hạnh là chị dâu không?!” Anh Nam đập mạnh tay xuống bàn, tiếng bát đũa xô lệch vang lên chan chát. “Mười năm qua, chị dâu các em thức khuya dậy sớm, chăm lo cho mẹ từng viên thuốc, từng thìa cháo! Lúc mẹ tai biến, lúc mẹ mổ mắt, các em ở đâu?! Các em bận đi du lịch, bận đi tiếp khách! Chỉ có chị dâu các em túc trực ngày đêm, thức trắng đêm ở bệnh viện lau rửa cho mẹ! Mấy cái hộp bánh ngoại, mấy đồng tiền biếu Tết của các em có mua nổi mồ hôi nước mắt của chị dâu các em không?!”
“Anh…” Cô Ba nghẹn lời.
“Hôm nay chị dâu nấu mâm cỗ, thức từ 5 giờ sáng, chờ các em gần ba tiếng đồng hồ. Đồ ăn nguội là vì ai? Là vì các em khinh thường cái nhà này, nghĩ mình có tiền rồi muốn về lúc nào thì về! Các em bước vào nhà chưa chào hỏi chị dâu một câu đã chê ỉ chê ôi. Đã thế thì từ nay về sau, mâm cỗ mùng 2 Tết này các em tự đi mà nấu! Muốn ăn bò Úc, cá hồi thì tự bỏ tiền ra mà mua!”
Nói xong, tiếng bước chân dồn dập của anh Nam hướng về phía bếp.
Cánh cửa bếp mở ra, anh Nam bước vào. Đôi mắt người đàn ông phong trần ấy đỏ ngầu, hai bàn tay chà xát vào nhau vì xúc động. Anh nhìn tôi ngồi bên góc bếp, ánh mắt đong đầy sự hối hận và chua xát.
“Hạnh… anh xin lỗi em,” anh Nam quỳ một bên gối xuống cạnh tôi, nắm lấy bàn tay thô ráp của tôi – bàn tay đầy những vết sẹo nhỏ do kim may và dao bếp. “Anh ngu muội quá… Bấy lâu nay anh cứ nghĩ nhường nhịn một chút thì gia đình sẽ êm ấm, không ngờ lại để em phải chịu nhiều tủi hận thế này…”
Tôi nhìn chồng, giọt nước mắt kìm nén bấy lâu nay mới thong thả lăn xuống má. Tôi lắc đầu: “Em không trách anh. Em chỉ tiếc mười năm qua mình đã quá vô tư, nghĩ rằng cứ chân thành là sẽ nhận lại chân thành.”
Đúng lúc đó, tiếng gậy trúc thong thả gõ xuống nền gạch hoa vang lên từ phía cửa bếp.
Bà Cúc chống gậy đứng đó. Gương mặt nhăn nheo của mẹ chồng tôi xám xịt, đôi mắt già nua đong đầy những giọt nước mắt muộn màng. Hai cô em chồng và hai người con rể đứng lố nhố phía sau, mặt ai nấy đều xám ngắt, không ai dám cất một lời.
“Hạnh ơi…” Bà Cúc cất giọng run rẩy, đôi chân đau khớp khiến bà đứng không vững. “Mẹ… mẹ sai rồi con ơi…”
Bà bước tới, nắm lấy tay tôi. Lần đầu tiên sau mười năm làm dâu, tôi thấy mẹ chồng nắm tay mình chặt đến thế.
“Mẹ già rồi, mắt mờ tâm mù… Mẹ cứ nghĩ hai đứa em con có tiền, mang quà cáp về là hiếu thảo. Mẹ quên mất rằng người hằng ngày lau lưng cho mẹ lúc mẹ đau đớn, người thức đêm chườm trán cho mẹ lúc mẹ sốt, người gom góp từng đồng lương công nhân mua thuốc cho mẹ… lại là con,” bà Cúc òa khóc, những giọt nước mắt hiếm hoi của người già chảy tràn qua các nếp nhăn. “Mẹ dung dưỡng cho cái sự ngông cuồng của hai đứa nó, làm tổn thương đứa con dâu ngoan nhất của mẹ…”
Cô Ba và cô Út đứng phía sau, mặt cúi gầm xuống. Người chồng của cô Ba – một doanh nhân khá thành đạt – bước tiến lên một bước, cúi đầu chào tôi và anh Nam:
“Anh chị… em chân thành xin lỗi anh chị. Bấy lâu nay vợ chồng em đi làm ăn xa, cứ nghĩ gửi tiền biếu mẹ là xong trách nhiệm, lại nghe cô Ba nói anh chị ở quê sống thoải mái… Không ngờ anh chị lại phải gánh vác nặng nề như vậy. Lỗi này là do chúng em vô tâm.”
Cô Út lúc này mới bật khóc vì xấu hổ. Sự kiêu ngạo của một phụ nữ giàu có hoàn toàn bị đè bẹp trước những sự thật tàn nhẫn vừa được lột tả.
“Chị dâu… em sai rồi,” cô Út mếu máo, giọng không còn chút hống hách nào. “Em… em không cố ý…”
Tôi nhìn một lượt những người đang đứng trước mặt mình. Tôi không cảm thấy hả hê, nhưng trong lòng tôi, một ranh giới mới đã được thiết lập.
Chương 3: Cuộc Cách Mạng Trong Căn Nhà Cổ Và Quy Tắc Mới
Bữa cơm mùng 2 Tết năm đó kết thúc trong một không khí đặc biệt. Mâm cỗ không còn ai chê bai, nhưng cũng chẳng ai còn tâm trí để thưởng thức trọn vẹn. Tuy nhiên, điều quan trọng nhất là trật tự trong gia đình đã hoàn toàn thay đổi.
Sang ngày mùng 3 Tết, hai cô em chồng không còn dám ngồi vắt chân trên sofa đợi phục vụ như mọi năm. Cô Ba chủ động xuống bếp phụ tôi rửa bát, cô Út lẳng lặng đi quét dọn nhà cửa, thái độ vô cùng khép lép và giữ kẽ.
Chiều hôm đó, trước khi các em chuẩn bị lên ô tô trở về thành phố, anh Nam gọi tất cả ngồi lại phòng khách. Bà Cúc ngồi ở vị trí trang trọng nhất, còn tôi ngồi bên cạnh chồng.
Anh Nam đặt lên bàn một cuốn sổ tay nhỏ – cuốn sổ ghi chép toàn bộ thu chi, viện phí và tiền thuốc nom cho bà Cúc trong suốt năm năm qua do chính tay tôi ghi lại.
“Hôm nay, trước mặt mẹ và các em, anh muốn làm rõ một số việc,” anh Nam cất giọng đĩnh đạc. “Từ trước đến nay, hai vợ chồng anh gánh vác việc phụng dưỡng mẹ vì anh là con trưởng, chị Hạnh là dâu trưởng. Anh chị chưa bao giờ tính toán hay đòi hỏi các em phải đóng góp. Nhưng sự hy sinh của chị dâu các em không phải là điều nghiễm nhiên để các em coi thường.”
Hai cô em chồng cúi đầu im lặng, không ai dám ngắt lời.
“Từ nay về sau,” anh Nam tiếp tục, “quy tắc trong nhà chúng ta sẽ thay đổi:
Thứ nhất, việc phụng dưỡng mẹ là trách nhiệm chung của cả ba người con. Hằng tháng, chi phí thuốc men, bỉm sữa, người chăm sóc cho mẹ là tám triệu đồng. Anh chị là con trưởng sẽ gánh bốn triệu, cô Ba và cô Út mỗi người đóng góp hai triệu đồng. Số tiền này sẽ được chuyển thẳng vào tài khoản riêng của chị dâu các em để quản lý.
Thứ hai, các kỳ giỗ chạp, Lễ Tết, chi phí mâm cỗ sẽ do ba anh em cùng chia đều. Chị dâu các em chỉ đứng ra làm giúp chứ không có nghĩa vụ phải bỏ tiền túi ra chi trả toàn bộ.
Thứ ba, mỗi lần các em về quê, nếu muốn ăn món gì đặc biệt, xin mời các em tự đi chợ hoặc tự bỏ tiền ra mua nguyên liệu mang về. Chị dâu các em không phải là người hầu riêng của bất kỳ ai.”
Bà Cúc gật đầu đồng tình: “Thằng Nam nói đúng đấy. Mẹ hoàn toàn ủng hộ. Mười năm qua, mẹ đã để chị dâu con chịu quá nhiều bất công rồi.”
Cô Ba vội vàng lên tiếng: “Vâng ạ… Anh chị nói hoàn toàn đúng. Từ tháng này em sẽ gửi hai triệu tiền nuôi mẹ, và mỗi lần giỗ chạp em sẽ gửi chi phí đàng hoàng. Bấy lâu nay là do vợ chồng em vô tâm quá…”
Cô Út cũng lý nhí: “Em cũng nhất trí ạ… Chị dâu cho em xin lỗi chuyện hôm qua.”
Tôi nhìn hai cô em chồng, thong thả cất lời: “Cô Ba, cô Út ạ. Mấy triệu đồng tiền mâm cỗ hay tiền nuôi mẹ không làm vợ chồng tôi giàu lên hay nghèo đi. Cái tôi cần mười năm qua không phải là tiền của hai cô, mà là sự tôn trọng. Vợ chồng tôi tuy nghèo tiền nghèo bạc, nhưng không nghèo lòng tự trọng. Hy vọng từ nay về sau, khi bước chân qua cánh cổng nhà này, chúng ta đối xử với nhau như những người thân thực sự, chứ không phải người ban ơn và kẻ phục dịch.”
Sau ngày hôm đó, hai chiếc ô tô sang trọng lặng lẽ rời khỏi sân nhà.
Mùa xuân năm ấy là mùa xuân đầu tiên tôi cảm nhận được sự nhẹ nhõm trọn vẹn trong tâm hồn. Sự im lặng nhẫn nhịn không bao giờ đem lại sự bình yên thực sự – nó chỉ tích tụ thêm bất công và giông bão. Chỉ khi ta dám cất tiếng nói bằng sự chân thành, lý lẽ và lòng tự trọng, trật tự mới được lập lại, và tình thân mới thực sự tìm lại đúng giá trị của nó.
Từ đó về sau, mỗi dịp Lễ Tết hay giỗ chạp, căn nhà gỗ ba gian của mẹ chồng tôi lại ngập tràn tiếng cười. Hai cô em chồng về quê không còn thái độ hống hách, họ xuống bếp phụ giúp chị dâu, trò chuyện cởi mở và trân trọng từng món ăn quê nhà. Còn tôi, người dâu trưởng năm nào, đã có thể tự tin ngẩng cao đầu, tận hưởng sự tôn trọng mà mình xứng đáng nhận được.
