Đã gần 3 năm rồi tôi mới về lại quê một lần. Cuộc sống trên thành phố cuốn tôi đi, hết công việc rồi đến con cái, nhiều lúc muốn về mà cứ lần lữa. Tôi vẫn nghĩ ở quê còn mẹ, còn em trai, mọi thứ chắc vẫn như cũ, chỉ là mình ít về hơn thôi.
Cho đến khi tôi bước chân vào cổng nhà, nhìn thấy một căn nhà đang xây dở trên mảnh đất vốn dĩ thuộc về mình. Ban đầu tôi còn tưởng mình nhầm, tôi đứng lặng một lúc, nhìn đống gạch, cát, rồi nhìn lại cái góc vườn quen thuộc ngày xưa bố tôi từng cắm cọc chia đất cho hai anh em. Tôi nhớ rất rõ, mảnh bên trái là của tôi, rộng hơn một chút vì bố bảo tôi là con trưởng, sau này còn lo việc thờ cúng. Còn mảnh bên phải là của em trai.
Nhưng căn nhà đang xây kia lại nằm đúng trên phần đất bên trái. Tôi bước vào trong nhà hỏi mẹ. Mẹ ngồi trên giường, mắt lơ đãng, lúc nhớ lúc quên. Tôi hỏi mấy câu, mẹ chỉ ậm ừ, rồi lại hỏi ngược tôi là ai. Tôi thấy cổ họng mình nghẹn lại.
Em trai tôi từ ngoài đi vào, thấy tôi thì hơi sững lại, nhưng rồi cũng bình thản như không có chuyện gì. Tôi hỏi thẳng, sao lại xây nhà trên đất của tôi. Nó không vòng vo, nói luôn là đất đó giờ nó dùng, vì nó là người ở nhà chăm mẹ bao nhiêu năm nay. Nó nói tôi đi biệt trên thành phố, chưa từng gửi về được mấy đồng, cũng chẳng về chăm bố mẹ bữa nào, giờ lại về đòi đất phần con trưởng thì nghe không hợp lý. Tôi nghe mà vừa tức vừa nghẹn. Đúng là tôi ít về, cũng không trực tiếp chăm sóc bố mẹ như nó, nhưng không có nghĩa là mảnh đất đó không còn là của tôi.
Tôi nhắc lại chuyện ngày xưa bố chia đất rõ ràng. Nó bảo ngày xưa là chuyện ngày xưa, giờ hoàn cảnh khác rồi. Nó nói thẳng nó gánh vác trách nhiệm như con trưởng nên nó lấy mảnh đất dành cho con trưởng, còn mảnh bên phải, tôi lấy thì lấy, không lấy thì nó lấy nốt.
Ảnh minh họa
Tôi nhìn sang bên đất của nó. Mảnh đó nhỏ hơn, lại nằm sát đường làng, thấp và hay bị ngập mỗi khi mưa lớn. So với phần đất của tôi thì rõ ràng kém hơn nhiều. Tôi hỏi sao lại tự ý đổi mà không nói với tôi một câu. Nó bảo có nói cũng vậy thôi, tôi có về đâu mà bàn. Câu nói đó làm tôi cứng họng. Đúng là tôi không về, nhưng chẳng lẽ vì thế mà mọi thứ thuộc về tôi đều có thể bị quyết định thay?
Chúng tôi cãi nhau. Tôi nói nếu cần tiền phụng dưỡng mẹ, tôi có thể gửi về, có thể cùng gánh vác. Nhưng đất là đất, chuyện đó phải rõ ràng. Nó lại bảo, những lúc mẹ cần nhất thì tôi không có mặt, giờ nói trách nhiệm nghe muộn rồi.
Tôi nhìn vào căn nhà đang xây dở, từng bức tường gạch như đè nặng lên lòng mình. Tôi không biết từ khi nào, giữa hai anh em lại thành ra như vậy. Chỉ vì một mảnh đất, hay vì những thứ tích tụ từ lâu mà tôi không để ý? Tôi nghĩ đến bố, nếu ông còn sống, chắc sẽ không để mọi chuyện đi xa đến mức này. Nhưng giờ chỉ còn tôi, một người ở xa, và em trai tôi, một người ở gần mẹ, mỗi người đều có lý lẽ của riêng mình.
Tôi có nên đồng ý để em trai mảnh đất đó, cố gắng làm hòa để giữ lại tình anh em, hay cứ đúng luật mà làm để không thua thiệt?
Sự im lặng bao trùm lấy gian nhà cũ. Tiếng máy trộn bê tông từ công trình đang xây dở ngoài kia cứ đều đặn, nhức nhối như khoan vào màng nhĩ tôi. Tôi nhìn em trai mình—người đàn ông đã từng chạy theo sau tôi đòi chia kẹo, giờ đây đứng đối diện với ánh mắt sắc lẹm, đầy toan tính.
Tôi không trả lời nó ngay. Tôi lẳng lặng đi ra sau vườn, thắp nén nhang lên bàn thờ bố. Khói hương nghi ngút, tôi nhìn tấm di ảnh, lòng tự hỏi: “Nếu bố ở đây, bố sẽ đau lòng đến mức nào?”.
1. Sự lựa chọn đau đớn
Tối đó, tôi không ngủ được. Tôi nằm trên chiếc phản gỗ cũ, nghe tiếng mẹ ho húng hắng ở phòng bên. Cứ mỗi lần mẹ ho, em trai tôi lại thức dậy, lạch cạch đi pha nước ấm, tiếng bước chân nó nặng nề. Tôi nằm đó, chợt nhận ra mình quả thật là một “kẻ lạ mặt” trong chính ngôi nhà này. Ba năm qua, tôi gửi tiền về đều đặn mỗi tháng 5 triệu đồng, cứ ngỡ thế là đủ trách nhiệm. Nhưng có những thứ tiền không mua được: là những đêm thức trắng khi mẹ trở trời, là những lần bế mẹ đi vệ sinh, là nỗi lo thường trực khi người già đổ bệnh.
Sáng hôm sau, tôi gọi em trai ra sân. Tôi nói: — Nếu chú muốn mảnh đất đó để xây nhà to hơn cho mẹ ở, anh không hẹp hòi. Nhưng anh cần một sự tôn trọng. Đất là của bố để lại, chú tự ý chiếm đoạt, đó là phạm luật và lỗi đạo.
Nó cười nhạt, tay vẫn cầm cái bay thợ xây: — Luật gì hả anh? Luật ở đây là ai làm thì người đó hưởng. Anh có giỏi thì về đây mà chăm mẹ một tháng đi, rồi anh lấy cả cái sổ đỏ này tôi cũng không nói một lời.
Cơn giận bùng lên, tôi quyết định không nhân nhượng. Tôi bỏ lên huyện, tìm gặp luật sư và bắt đầu làm thủ tục khởi kiện. Tôi nghĩ mình phải giữ lấy lẽ phải, không thể để sự tham lam lấn át đạo lý.
2. Bi kịch bắt đầu từ sự tham lam
Vụ tranh chấp kéo dài nửa năm. Tình anh em rạn nứt hoàn toàn. Mỗi lần tôi về quê để giải quyết giấy tờ, nhà em trai đóng cửa không tiếp, mẹ tôi thì ngơ ngác không hiểu vì sao hai đứa con trai cứ nhìn nhau như kẻ thù.
Cuối cùng, chính quyền hòa giải, yêu cầu em trai tôi dừng thi công vì đất đang tranh chấp. Căn nhà đang xây dở bỗng chốc trở thành một đống gạch vụn hoang tàn, sắt thép rỉ sét vì mưa nắng. Tiền bạc của nó đổ vào đó coi như mất trắng, nợ nần chồng chất vì vay mượn để xây nhà.
Một buổi chiều mưa tầm tã, tôi nhận được điện thoại từ hàng xóm: “Mẹ anh ngã cầu thang, thằng em anh đi trốn nợ không thấy đâu, nhà cửa giờ tan hoang lắm!”.
Tôi tức tốc chạy về. Cảnh tượng trước mắt khiến tôi quỵ xuống. Mẹ nằm trên giường bệnh, gương mặt hốc hác. Căn nhà xây dở bị ngân hàng niêm phong vì em trai tôi dùng mảnh đất (vốn chưa sang tên xong) để vay nóng bên ngoài. Nó bị dồn vào đường cùng, túng quẫn nên bỏ đi biệt xứ.
3. Bài học muộn màng và sự thức tỉnh
Tôi đón mẹ lên thành phố chăm sóc. Sau những biến cố, tôi chợt nhận ra mình đã sai khi quá cứng nhắc về “quyền lợi” mà quên mất cái “gốc”. Còn em trai tôi, nó đã sai khi để lòng tham che mờ lý trí, tưởng rằng công sức chăm mẹ có thể đổi lấy sự chiếm đoạt tài sản.
Một năm sau, em trai tôi trở về. Nó gầy gò, đen sạm, quỳ gối trước cửa nhà tôi trên thành phố. Nó không đòi đất nữa, nó chỉ khóc: — Anh ơi, em mất hết rồi. Tiền mất, nhà mất, anh em mình cũng chẳng còn gì. Giờ em chỉ muốn vào thăm mẹ một lần.
Tôi nhìn nó, lòng không còn giận, chỉ còn một nỗi buồn vô hạn. Tôi đỡ nó dậy, đưa vào phòng mẹ. Lúc đó, mẹ bỗng nhiên tỉnh táo lạ thường. Bà nắm lấy tay cả hai anh em, đặt bàn tay tôi lên bàn tay nó, rồi thều thào: — Đất đai là vật ngoài thân, chết có mang theo được đâu… Sao các con lại để mảnh đất đó đè nát tình anh em hả các con?
Câu nói của mẹ như một gáo nước lạnh tạt thẳng vào sự ích kỷ của cả hai chúng tôi.
4. Kết thúc để bắt đầu lại
Tôi quyết định rút đơn kiện, bán đi mảnh đất ở quê sau khi đã giải quyết xong các khoản nợ của em trai. Số tiền còn lại, tôi chia đôi. Một nửa gửi tiết kiệm cho mẹ dưỡng già, một nửa tôi đưa cho em trai để nó làm lại cuộc đời, với một điều kiện duy nhất: “Chú phải học cách làm người tử tế trước khi học cách làm giàu”.
Ngày chia tay ở cổng làng, nhìn mảnh đất giờ đã thuộc về người khác, tôi không thấy tiếc nuối. Tôi nhận ra bài học cay đắng: Mảnh đất quý giá nhất không nằm ở tấc đất thước vàng, mà nằm ở sự bình yên trong lòng người. Em trai tôi nắm chặt tay tôi, lần này mắt nó không còn sự dò xét, chỉ còn sự hối lỗi chân thành. Chúng tôi mất đi một mảnh đất, nhưng ít nhất, chúng tôi đã tìm lại được nhau từ đống đổ nát của lòng tham.
Bài học đọng lại:
-
Đối với người ở xa: Đừng tưởng chỉ gửi tiền về là đủ. Sự hiện diện và quan tâm mới là sợi dây gắn kết gia đình.
-
Đối với người ở gần: Công lao phụng dưỡng cha mẹ là đức hạnh, đừng biến nó thành công cụ để mặc cả hay chiếm đoạt tài sản.
-
Giá trị của gia đình: Tài sản rồi sẽ tan biến, chỉ có tình thâm mới là thứ cuối cùng còn lại khi bão giông ập đến. Đừng để đến khi trắng tay mới nhận ra đâu là điều quý giá nhất.
